RSS FeedRSS FeedLivestreamLivestreamVimeoVimeoTwitterTwitterFacebook GroupFacebook Group
You are here: Platypus /Η Ρόζα Λούξεμπουργκ και το κόμμα- Κρις Κατρόουν

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ και το κόμμα- Κρις Κατρόουν

 

Κρις Κατρόουν[1]

Μετάφραση: Γιώργος Στεφανίδης

Σε μία από τις πρώτες παρεμβάσεις της στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (στο εξής: ΣΔΚΓ)[2], συμμετέχοντας στην περιβόητη θεωρητική “ρεβιζιονιστική διαμάχη”, στην οποία ο Έντουαρντ Μπέρνσταϊν έκανε τη διαβόητη δήλωση ότι “το κίνημα είναι το παν, ο τελικός στόχος τίποτα”, στο Συνέδριο της Στουτγκάρδης τον Οκτώβριο του 1898, η εικοσιεπτάχρονη Ρόζα Λούξεμπουργκ (1871-1919) διατύπωσε ξεκάθαρα τον μαρξισμό της: “Μονάχα ο τελικός στόχος αποτελεί το πνεύμα και το περιεχόμενο της σοσιαλιστικής πάλης μας, μετατρέποντάς την σε ταξική πάλη”[i].

Η κριτική του σοσιαλισμού

Τι σήμαινε ο ισχυρισμός ότι η σοσιαλιστική πολιτική ήταν αναγκαία για να υπάρχει “ταξική πάλη” εν γένει; Πρόκειται για τον πυρήνα του ίδιου του μαρξισμού της Λούξεμπουργκ και για τη διαρκέστερη συνεισφορά της στην ιστορία του μαρξισμού: για τη μαρξιστική της προσέγγιση στο πολιτικό κόμμα για τον σοσιαλισμό – μια διαλεκτική κατανόηση της τάξης και του κόμματος, στην οποία ο ίδιος ο μαρξισμός αντιμετωπιζόταν με έναν κριτικό και διαλεκτικό τρόπο. Όταν η Λούξεμπουργκ κατηγορούσε τον Μπέρνσταϊν ότι είναι “αντιδιαλεκτικός”, εννοούσε αυτό: ότι ο αγώνας της εργατικής τάξης για τον σοσιαλισμό ήταν ο ίδιος αυτοαντιφατικός, ενώ το πολιτικό κόμμα ήταν το μέσο διαμέσου του οποίου εκφράσθηκε η αντίφαση αυτή. Υπήρχε μια διαλεκτική του μέσου και του σκοπού, ή του “κινήματος” και του “τελικού στόχου”, στην οποία συμμετείχε η διαλεκτική της θεωρίας και της πράξης: ο μαρξισμός απαιτούσε τη δική του κριτική. Για τη Λούξεμπουργκ η συζήτηση της ρεβιζιονιστικής διαμάχης ήταν μια ευκαιρία για την κριτική αυτή.

Με τη στάση της, η Λούξεμπουργκ ακολούθησε την καθοριστική διαλεκτική κριτική του νεαρού, στη δεύτερη δεκαετία της ζωής του, Καρλ Μαρξ (1818-83) στον σοσιαλισμό, από το περίφημο γράμμα στον Ρούγκε τον Σεπτέμβριο του 1943, όπου καλούσε σε μια “αμείλικτη κριτική του υπάρχοντος” μέχρι την κριτική στον Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν στα Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα του 1844 και την Αθλιότητα της Φιλοσοφίας (1847), καθώς επίσης και στη Γερμανική Ιδεολογία και τις διάσημες Θέσεις για τον Φοϊερμπάχ (1845). Ο Μαρξ είχε γράψει για το σοσιαλιστικό κίνημα ότι,

Οι εσωτερικές δυσκολίες φαίνεται να είναι σχεδόν μεγαλύτερες από τα εξωτερικά εμπόδια. [...] [Π]ρέπει να προσπαθήσουμε να βοηθήσουμε τους δογματικούς να διευκρινίσουν τις προτάσεις τους στους εαυτούς τους. Έτσι, ο κομμουνισμός, συγκεκριμένα, είναι μια δογματική αφαίρεση· ωστόσο, με την έννοια αυτή δεν σκέφτομαι κάποιον φανταστικό ή πιθανό κομμουνισμό αλλά τον πραγματικά υπάρχοντα κομμουνισμό, όπως διδάχθηκε από τους Καμπέ, Ντεζαμί, Βάιτλινγκ κτλ. Ο κομμουνισμός αυτός είναι μόνο μια ιδιαίτερη έκφραση της ανθρωπιστικής αρχής, μια έκφραση που ακόμα μολύνεται από το αντίθετό της, το σύστημα της ιδιοκτησίας. Ως εκ τούτου, η κατάργηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και ο κομμουνισμός δεν είναι με κανένα τρόπο ταυτόσημα, ενώ δεν είναι τυχαίο αλλά αναπόφευκτο ότι ο κομμουνισμός έχει δει άλλες σοσιαλιστικές θεωρίες – όπως εκείνες του Φουριέ, του Προυντόν κτλ. – να προβάλουν για να τον αντιμετωπίσουν, επειδή ο ίδιος είναι μόνο μια ιδιαίτερη, μονόπλευρη πραγμάτωση της σοσιαλιστικής αρχής. [...]

Ως εκ τούτου, τίποτα δεν μας εμποδίζει να καταστήσουμε την κριτική στην πολιτική, στη συμμετοχή στην πολιτική και συνεπώς στους πραγματικούς αγώνες, το σημείο εκκίνησης της κριτικής μας, και να ταυτίσουμε την κριτική μας με αυτούς. Σε αυτή την περίπτωση, δεν αντιμετωπίζουμε τον κόσμο δογματικά, προσκομίζοντας μια καινούργια αρχή: εδώ είναι η αλήθεια, γονατίστε μπροστά της! Αναπτύσσουμε μεν νέες αρχές για τον κόσμο, αλλά από τις ίδιες τις αρχές του κόσμου. Δεν λέμε στον κόσμο: σταματήστε τους αγώνες σας, είναι ανόητοι· εμείς θα σας δώσουμε το αληθινό σύνθημα της μάχης. Απλά δείχνουμε στον κόσμο για ποιο πράγμα αγωνίζεται πραγματικά, ενώ η συνείδηση είναι κάτι που [ο κόσμος] πρέπει να αποκτήσει, ακόμα και αν δεν το θέλει.

Η αναμόρφωση της συνείδησης συνίσταται μόνο στο να κάνεις στον κόσμο γνωστή την ίδια του τη συνείδηση, στο να τον ξυπνάς από το όνειρο για τον εαυτό του, στο να εξηγείς σε αυτόν τη σημασία των δικών του πράξεων”.

Αντίστοιχες διατυπώσεις επαναλήφθηκαν στις Θέσεις για τον Φόιερμπαχ λίγα χρόνια αργότερα:

Όμως, το γεγονός ότι η εγκόσμια βάση αποκολλάται από τον εαυτό της και εγκαθιδρύεται ως ένα ανεξάρτητο βασίλειο στα σύννεφα μπορεί να εξηγηθεί μονάχα μέσω των χασμάτων και των αυτοαντιφάσεων εντός αυτής της εγκόσμιας βάσης. Ως εκ τούτου, η τελευταία πρέπει καθ' εαυτήν να κατανοηθεί στην αντίφασή της όσο και να επαναστατικοποιηθεί στην πράξη.

Σύμφωνα με τον Μαρξ, αυτό σήμαινε ότι ο σοσιαλισμός ήταν η έκφραση της αντίφασης του καπιταλισμού και ως τέτοιος ήταν ο ίδιος δεμένος με την αντίφαση αυτή. Μια προσήκουσα διαλεκτική σχέση του σοσιαλισμού με τον καπιταλισμό απαιτούσε μια αναγνώριση της διαλεκτικής εντός του ίδιου του σοσιαλισμού. Ο Μαρξ ακολούθησε τον Χέγκελ, θεωρώντας ότι η αντίφαση συνιστά μια αποκάλυψη της ανάγκης για αλλαγή. Το “προλεταριάτο” – η εργατική τάξη μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση – βρισκόταν σε αντίφαση με την αστική κοινωνία, όχι όμως εξωτερικά αλλά εσωτερικά. Ως τέτοια, η αντίφαση του καπιταλισμού επικεντρωνόταν στο ίδιο το προλεταριάτο. Αυτό συμβαίνει διότι για τον Μαρξ ο “καπιταλισμός” δεν είναι τίποτα καθ' εαυτόν αλλά μονάχα η κρίση της αστικής κοινωνίας στη βιομηχανική παραγωγή· συνεπώς, η μοναδική σημασία του καπιταλισμού είναι η έκφραση της ανάγκης για σοσιαλισμό. Η ίδια η ύπαρξη του προλεταριάτου – μια εργατική τάξη από την οποία έχουν απαλλοτριωθεί τα αστικά δικαιώματα ιδιοκτησίας επί της εργασίας ως εμπορεύματος – απαιτούσε τον σοσιαλισμό.

Το λασαλικό κόμμα

Ήταν όμως το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα των εργατών από την ίδρυσή του μια δύναμη για την αντεπανάσταση – για τη διατήρηση του καπιταλισμού – παρά για τον επαναστατικό μετασχηματισμό και την επίτευξη του σοσιαλισμού; Ο Φερντινάντ Λασάλ είχε διατυπώσει τον σκοπό του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος ως τη “διαρκή πολιτική εκστρατεία της εργατικής τάξης”, αναδεικνύοντας έτσι μια δυνητική αντίφαση μεταξύ του λασαλισμού και του μαρξισμού του ίδιου του κόμματος. Οι μαρξιστές δεν είχαν εφεύρει το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα των εργατών, αλλά αντίθετα εισήλθαν στις τάξεις του ως ενός αναδυόμενου φαινομένου του ύστερου 19ου αιώνα. Το εργατικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα στη Γερμανία, το κατοπινό ΣΔΚΓ, είχε αποκτήσει, διαμέσου της συγχώνευσης στη Γκότα το 1875, μαρξιστική ή “επαναστατική” ηγεσία. Όμως, αυτή η εξέλιξη είχε προκαλέσει τη διάσημη Κριτική του Προγράμματος της Γκότα του Μαρξ, για την οποία οι ίδιοι οι οπαδοί του, Βίλχελμ Λίμπκνεχτ και Άουγκουστ Μπέμπελ, μπορούσαν μόνο να σηκώσουν τους ώμους απέναντι στη δυσκολία να ικανοποιήσουν τους “γέρους στο Λονδίνο” (δηλαδή τους Μαρξ και Ένγκελς). Η μετεξέλιξη του ΣΔΚΓ στη συνειδητή του κατεύθυνση πέρα από τον απλό λασαλισμό αρθρώθηκε με μεγαλύτερη καθαρότητα στο Πρόγραμμα της Ερφούρτης του 1891. Παρ' όλα αυτά, το φάντασμα του Λασάλ φαινόταν να στοιχειώνει τις ακόλουθες εξελίξεις, ενώ, σύμφωνα με την κριτική του Ένγκελς, ήταν παρόν στο ίδιο το “μαρξιστικό” Πρόγραμμα της Ερφούρτης. (Πράγματι, ένα από πρώτα επιτεύγματα της Ρόζα Λούξεμπουργκ κατά τη συμμετοχή της στη ζωή του ΣΔΚΓ ήταν να ξεθάψει και να ανακαλύψει τη σημασία της κριτικής του Ένγκελς στο Πρόγραμμα της Ερφούρτης των Μπέμπελ, Κάουτσκι και Μπέρνσταϊν.)

Ακολουθώντας τον Μαρξ και τον Ένγκελς, η Λούξεμπουργκ άσκησε κριτική στο ΣΔΚΓ, αντιλαμβανόμενη το κόμμα ως την αποκάλυψη της αντίφασης, της οποίας η αναγνώριση αποτελούσε το μέσο για την προαγωγή πέρα από τον εαυτό του. Ο Λασάλ είχε κάνει το λάθος να αντιπαραθέσει και να υποβιβάσει την οικονομική απέναντι στην πολιτική δράση των εργατών, απορρίπτοντας τα εργατικά συνδικάτα, τα οποία αποκαλούσε απλά “μάταιες προσπάθειες των πραγμάτων να συμπεριφερθεί σαν ανθρώπινα όντα”.[ii] Έτσι, ο Λασάλ είχε οντολογικοποιήσει τον πολιτικό αγώνα. Για τον Λασάλ, η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας από τους εργάτες θα ισοδυναμούσε με την επίτευξη του σοσιαλισμού, ενώ για τον Μαρξ αυτή θα ήταν απλά μια μεταβατική επαναστατική “δικτατορία του προλεταριάτου” που θα οδηγούσε στον σοσιαλισμό. Σύμφωνα με τον Ένγκελς θα ήταν η μετάβαση από την “κυβέρνηση των ανθρώπων” στη “διαχείριση των πραγμάτων” – μια εξόχως διαλεκτική διατύπωση, δεδομένου ότι οι άνθρωποι είναι υποκείμενα και αντικείμενα της κοινωνίας.

Η λασαλική πολιτική οντολογία του σοσιαλισμού ήταν συμπληρωματική στις μονόπλευρες “αγοραίες μαρξιστικές” παρανοήσεις των ρεβιζιονιστών που, πράγματι, προέκριναν και οντολογικοποιούσαν το οικονομικό εις βάρος του πολιτικού, ανάγοντας το κοινωνικό στο οικονομικό και συσχετίζοντας το κοινωνικό και το πολιτικό “μηχανικά” και “αντιδιαλεκτικά” – παραγκωνίζοντας την αντίφασή τους ενόψει ενός “οικονομικού ντετερμινισμού” που υποβίβαζε την πολιτική. Ενώ ο Λασάλ υπέτασσε την οικονομία στην πολιτική σε έναν “κρατικό σοσιαλισμό”, ο Μαρξ θεωρούσε, αντίθετα, την υποταγή αυτή ως κρατικό καπιταλισμό. Πράγματι, παρά ή, πολύ περισσότερο, χάρη στην αντινομία αυτή, οι λασαλικοί και οι οικονομίζοντες ρεφορμιστές συνέκλιναν πραγματικά στις πολιτικές τους προοπτικές – πυροδοτώντας αργότερα τον καπιταλισμό του κράτους πρόνοιας στον 20ό αιώνα διαμέσου της διακυβέρνησης των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων.

Αντί να διαλέξει στρατόπεδο, η Λούξεμπουργκ, ως μαρξίστρια, προσέγγισε το πρόβλημα αυτό ως μια πραγματική αντίφαση: μια αντινομία και διαλεκτική του ίδιου του καπιταλισμού που αποκαλυπτόταν στην ίδια την εργατική δυσαρέσκεια και τους αγώνες εντός του, τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά. Για παράδειγμα, η Λούξεμπουργκ ακολούθησε τον Μαρξ αναγνωρίζοντας ότι ο λασαλικός στόχος της κατάκτησης ενός “ελεύθερου κράτους” εκ μέρους των εργατών στην πολιτική επανάσταση ήταν μια αυτοαντίφαση: μια ανελεύθερη κοινωνία οδηγούσε σε ένα ανελεύθερο κράτος· ήταν μάλιστα η κοινωνία που χρειαζόταν να χειραφετηθεί από τον καπιταλισμό. Όμως επρόκειτο για μια αντίφαση που θα μπορούσε να τεθεί μόνον από την εργατική επαναστατική πολιτική δράση και την κατάληψη της κρατικής εξουσίας – υπό την προϋπόθεση της “απονέκρωσής” της κατά τον μετασχηματισμό της κοινωνίας πέρα από τον καπιταλισμό. Υπό αυτή την έννοια, το λασαλικό κόμμα δεν ήταν ένα λάθος αλλά μάλλον ένα αναγκαίο στάδιο που αποκαλύφθηκε κατά την ιστορία του εργατικού κινήματος. Γι’ αυτό χρειαζόταν να αναγνωρισθεί δεόντως – διαλεκτικά – προκειμένου να αποφευχθούν οι μονόπλευρες παγίδες του στην αντίθεση του ρεβιζιονιστικού ρεφορμιστικού οικονομικού εξελικτισμού ενάντια στον λασαλικό πολιτικό επαναστατισμό. Ο Κάουτσκι ακολούθησε τον Μαρξ, αποδεχόμενος κριτικά τον λασαλισμό αναφορικά προς τη δικτατορία του προλεταριάτου ως την κατάληψη της κρατικής εξουσίας από το εργατικό κόμμα για τον σοσιαλισμό. Συνεπώς, η Λούξεμπουργκ εξέφρασε την ειλικρινή “ευγνωμοσύνη” της που οι ρεβιζιονιστές έδωσαν την ευκαιρία για αυτή την κριτική αυτοαναγνώριση, θέτοντας το ερώτημα και το πρόβλημα του “κινήματος” και του “τελικού στόχου”.

Η αντινομία του ρεφορμισμού

Η Λούξεμπουργκ έκανε την εντυπωσιακή της είσοδο στην πολιτική σκηνή της εποχής της με τη μπροσούρα Κοινωνική Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση; (1900). Σε αυτήν, η Λούξεμπουργκ εξέθετε πώς η πρωταρχική αντίφαση του καπιταλισμού – μεταξύ των χαοτικών κοινωνικών σχέσεών του και της κοινωνικοποίησης της παραγωγής του – είχε εξελιχθεί, οξυνθεί και βαθύνει από την ανάπτυξη μιας καινούργιας αντίφασης, δηλαδή της γιγάντωσης του εργατικού κινήματος τόσο σε πολιτική οργάνωση όσο και σε συνείδηση. Το εργατικό κίνημα για τον σοσιαλισμό ήταν μια αυτοαντιφατική έκφραση της αντίφασης του καπιταλισμού. Αυτή η θέση ερχόταν σε σύγκρουση με την άποψη του Μπέρνσταϊν ότι η γιγάντωση και η ανάπτυξη του εργατικού κινήματος ήταν η υπέρβαση της αντίφασης του καπιταλισμού και η βαθμιαία “εξέλιξη” του σοσιαλισμού. Για τον Μπέρνσταϊν, το κίνημα για τον σοσιαλισμό ήταν το ίδιο η επίτευξη του σοσιαλισμού, ενώ ο τελικός στόχος του σοσιαλισμού ήταν μια αναλώσιμη επινόηση, μια χρήσιμη κινητήρια φαντασιοκοπία.

Σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, ωστόσο, η αντίφαση των βιομηχανικών παραγωγικών δυνάμεων ενάντια στις αστικές κοινωνικές σχέσεις στον καπιταλισμό ανακεφαλαιωνόταν στην αντίφαση μεταξύ των μέσων και των σκοπών του εργατικού κινήματος για τον σοσιαλισμό. Ο σοσιαλισμός δεν οικοδομούνταν εντός του καπιταλισμού· μονάχα η αντίφαση του κεφαλαίου βάθαινε διαμέσου του αγώνα των εργατών ενάντια στην εκμετάλλευση. Με ποια έννοια; Το αίτημα των εργατών για το δικό τους μερίδιο από την αξία της παραγωγής ήταν ένα αστικό αίτημα: το αίτημα για την αξία της εργασίας τους ως εμπορεύματος. Ωστόσο, το όφελος από τις μισθολογικές αυξήσεις, την αναγνώριση των δικαιωμάτων συλλογικής διαπραγμάτευσης, τη νομική προστασία των εργατών στα καπιταλιστικά συμβόλαια εργασίας και την αποδοχή της ευθύνης του κράτους για τις συνθήκες της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης εξίσου της αποδοχής του δικαιώματος στην πολιτική ένωση και τη δημοκρατική πολιτική συμμετοχή στο κράτος, δεν ήταν το ξεπέρασμα του προβλήματος του καπιταλισμού – δηλαδή το ξεπέρασμα της μεγάλης απόκλισης και κοινωνικής αντίφασης μεταξύ της αξίας του κεφαλαίου και των μισθών στην βιομηχανική παραγωγή – αλλά πολύ περισσότερο η όξυνση και το βάθεμά του διαμέσου της εξάπλωσής του στην κοινωνία συνολικά. Ό,τι λάμβαναν οι εργάτες από τις μεταρρυθμίσεις του καπιταλισμού δεν ήταν η αξία της εργατικής τους δύναμης ως εμπορεύματος, η οποία είχε σχετικά ελαχιστοποιηθεί από τις εξελίξεις της καπιταλιστικής τεχνικής, αλλά, μάλλον, ένα μερίδιο των κερδών του κεφαλαίου, είτε άμεσα διαμέσου της συλλογικής διαπραγμάτευσης με τους εργοδότες είτε έμμεσα διαμέσου της κρατικής διανομής των κοινωνικών προνοιακών επιδομάτων από τη φορολογία του κεφαλαίου. Αυτό που ο Μπέρνσταϊν περιέγραφε αισιόδοξα ως την κοινωνικοποίηση της παραγωγής διαμέσου τέτοιων μεταρρυθμίσεων ήταν στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, η “κοινωνικοποίηση” της κρίσης της καπιταλιστικής παραγωγής.

Το εργατικό κόμμα για τον σοσιαλισμό, διαμέσου της γιγάντωσης και της ανάπτυξής του σε μαζική κλίμακα, αναλάμβανε έτσι ολοένα και περισσότερη πολιτική ευθύνη για τον καπιταλισμό. Συνεπώς, μια καινούργια αντίφαση αναπτύχθηκε που επικεντρώθηκε στο ίδιο το σοσιαλιστικό πολιτικό κόμμα. Ήταν άραγε ο σκοπός του να διαχειρισθεί τον καπιταλισμό ή, αντίθετα, όπως το έθεσε η Λούξεμπουργκ στην ομιλία της στη Στουτγκάρδη το 1898, να “παίξει τον ρόλο του συνδίκου που θα εκκαθαρίσει τη χρεοκοπημένη εταιρία”; Στο Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση;, η Λούξεμπουργκ έθεσε συνοπτικά το πολιτικό καθήκον του σοσιαλιστικού κόμματος με τον ακόλουθο τρόπο:

Συνεπώς, δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση να νομίζουμε ότι το προλεταριάτο μπορεί να δημιουργήσει την οικονομική εξουσία εντός της καπιταλιστικής κοινωνίας. Μπορεί μονάχα να δημιουργήσει την πολιτική εξουσία και μετά να αναιρέσει [aufheben] την καπιταλιστική ιδιοκτησία”.

Το προλεταριακό σοσιαλιστικό κόμμα ήταν το μέσο για τη δημιουργία αυτής της πολιτικής εξουσίας. Η εξέλιξη αυτή ήταν διαφορετική από την ανάπτυξη των αστικών κοινωνικών σχέσεων στον φεουδαρχισμό που οδήγησε στην επανάσταση:

Τι σημαίνει ότι οι προηγούμενες τάξεις, ιδιαίτερα η Τρίτη Τάξη, κατάκτησαν την οικονομική πριν την πολιτική εξουσία; Τίποτα παραπάνω από το ιστορικό γεγονός ότι όλοι οι προηγούμενοι ταξικοί αγώνες έπρεπε να πηγάζουν από το οικονομικό γεγονός ότι η κυρίαρχη τάξη έχει συγχρόνως δημιουργήσει μια καινούργια μορφή ιδιοκτησίας πάνω στην οποία θα στηρίξει την ταξική κυριαρχία της.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, “η διαβεβαίωση ότι το προλεταριάτο, σε αντίθεση με όλους τους προηγούμενους ταξικούς αγώνες, διεξάγει τις μάχες του, όχι για να εγκαθιδρύσει ταξική κυριαρχία, αλλά για να καταργήσει κάθε ταξική κυριαρχία, δεν είναι μια απλή φράση”. Αυτό ισχύει διότι το προλεταριάτο δεν αναπτύσσει κάποια καινούργια μορφή “ιδιοκτησίας” εντός του καπιταλισμού, αλλά, αντίθετα, αγωνίζεται, κοινωνικά και πολιτικά, στη βάση της “αστικής ιδιοκτησίας” – δηλαδή στη βάση των αστικών κοινωνικών σχέσεων της εργασίας, ή της εργασίας ως εμπορεύματος. Ό,τι επιτυγχάνει ο αγώνας της εργατικής τάξης εντός του καπιταλισμού είναι η συνείδηση της ανάγκης να ξεπερασθεί η εργασία ως εμπόρευμα, ή να μετασχηματισθεί το κεφάλαιο από αστική ιδιοκτησία σε κοινωνική ιδιοκτησία που δεν είναι πλέον μεσολαβημένη από την ανταλλαγή της εργασίας. Για τον Μαρξ, εδώ ακριβώς βρίσκεται η σημασία της θέσης ότι το προλεταριάτο δεν αγωνίζεται για να “πραγματοποιήσει” αλλά για να καταργήσει τον εαυτό του, ή, πως το προλεταριάτο μετατρέπεται από μια τάξη που είναι “καθ' εαυτή” σε μια τάξη που γίνεται “προς εαυτήν” (Η Αθλιότητα της Φιλοσοφίας, 1847) στον αγώνα του για τον σοσιαλισμό.

Σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, το επίτευγμα των μεταρρυθμίσεων εντός του καπιταλισμού δεν πετυχαίνει τίποτα άλλο παρά τη μεγαλύτερη πρακτική και θεωρητική επίγνωση, ή “συνείδηση”, της ανάγκης να καταργηθεί η εργασία ως εμπόρευμα, αφού η τελευταία έχει ξεπερασθεί από τη βιομηχανική παραγωγή. Οι περαιτέρω οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις μονάχα αυξάνουν δραματικά την αναντιστοιχία και αντίφαση μεταξύ της οικονομικής αξίας της εργασίας ως εμπορεύματος και της κοινωνικής αξίας του κεφαλαίου που η κοινωνία ως όλον πρέπει να ιδιοποιηθεί.

Με άλλα λόγια, το εργατικό κίνημα για τον σοσιαλισμό και η θεσμοποίησή του ως πολιτικού κόμματος χρειάζονται για να καταστεί συνειδητό “υποκειμενικό” φαινόμενο της πολιτικής το κατά τα άλλα χαοτικό ασύνειδο “αντικειμενικό” φαινόμενο της οικονομικής αντίφασης (και κρίσης) μεταξύ της μισθωτής εργασίας και του κεφαλαίου. Όπως έγραψε αργότερα η Λούξεμπουργκ στο Η Κρίση της Γερμανικής Σοσιαλδημοκρατίας (επίσης γνωστό ως η “Μπροσούρα του Γιούνιους”, 1915):

Ο σοσιαλισμός είναι το πρώτο λαϊκό κίνημα στην παγκόσμια ιστορία που έχει θέσει στον εαυτό του τον στόχο να φέρει την ανθρώπινη συνείδηση, και ως εκ τούτου την ελεύθερη βούληση, στο προσκήνιο της κοινωνικής δραστηριότητας της ανθρωπότητας. Για αυτό τον λόγο, ο Φρίντριχ Ένγκελς χαρακτήρισε την τελική νίκη του σοσιαλιστικού προλεταριάτου άλμα της ανθρωπότητας από τον ζωικό κόσμο στο βασίλειο της ελευθερίας. Το 'άλμα' αυτό είναι επίσης ένας σιδερένιος νόμος της ιστορίας, δεμένος με τους χιλιάδες σπόρους της προηγούμενης βασανιστικής και αργόσυρτης εξέλιξης. Όμως το άλμα δεν μπορεί ποτέ να πραγματοποιηθεί μέχρι η ανάπτυξη πολύπλοκων υλικών συνθηκών να δημιουργήσει την πυροδοτούσα σπίθα της συνειδητής βούλησης των μεγάλων μαζών. Η νίκη του σοσιαλισμού δεν θα πέσει από τον ουρανό. Μπορεί μονάχα να κερδηθεί μέσω μιας μακράς αλυσίδας βίαιων δοκιμών δύναμης μεταξύ των παλιών και των καινούργιων δυνάμεων. Το διεθνές προλεταριάτο υπό την ηγεσία των σοσιαλδημοκρατών θα μάθει έτσι να προσπαθεί να πάρει την ιστορία του στα δικά του χέρια· αντί να παραμένει μια άβουλη μπάλα, θα πάρει το πηδάλιο της κοινωνικής ζωής και θα γίνει ο κυβερνήτης προς τον τελικό στόχο της δικής του ιστορίας.

Γιατί “βίαιες δοκιμές δύναμης”; Επρόκειτο για απλό “επαναστατικό” πάθος, όπως διαβεβαίωνε ο Μπέρνσταϊν; Όχι. Όπως είχε παρατηρήσει ο Μαρξ στο Κεφάλαιο, στον αγώνα γύρω από την “εργάσιμη μέρα”, ή γύρω από τις κοινωνικές και νομικές συμβάσεις για τη διαμόρφωση του εργάσιμου χρόνου, οι εργάτες και οι καπιταλιστές αντιπαρατέθηκαν, αμφότεροι με το “αστικό δίκαιο” στο πλευρό τους. Όμως, “όπου δίκαιο συναντά δίκαιο, η ισχύς θα αποφασίσει”. Τέτοιοι διαγωνισμοί ισχύος δεν αποφάσισαν για το ζήτημα του δικαίου στον καπιταλισμό αλλά μονάχα το διοχέτευσαν σε μια πολιτική κατεύθυνση. Τόσο το κεφάλαιο όσο και η μισθωτή εργασία διατήρησαν τα κοινωνικά τους δικαιώματα, αλλά η πολιτική αρένα στην οποία κρίνονταν οι ισχυρισμοί τους μετατοπίσθηκε από την αστική κοινωνία στο κράτος, προκαλώντας μια κρίση – την ανάγκη για “επανάσταση”.

1848: κράτος και επανάσταση

Σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, το σύγχρονο κράτος ήταν καθ' εαυτό απλώς ένα “προϊόν της τελευταίας επανάστασης”, δηλαδή η πολιτική θεσμοποίηση της κατάστασης του ταξικού αγώνα μέχρι εκείνο το σημείο. Η “τελευταία επανάσταση” ήταν αυτή του 1848, στην οποία το “κοινωνικό ζήτημα” τέθηκε ως μια κρίση του δημοκρατικού αντιπροσωπευτικού καθεστώτος. Ως τέτοιο, το κράτος παρέμεινε τόσο το υποκείμενο όσο και το αντικείμενο της επαναστατικής πολιτικής. Ο Μαρξ είχε συγκρουστεί με τους αναρχικούς στην Πρώτη Διεθνή πάνω στο ζήτημα της ανάγκης για “πολιτική” καθώς και “κοινωνική δράση” στον αγώνα της εργατικής τάξης για τον σοσιαλισμό. Σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, οι ρεβιζιονιστές, όπως ο Μπέρνσταϊν, είχαν επιστρέψει στον προμαρξικό σοσιαλισμό του αναρχισμού, εγκαταλείποντας τον αγώνα για πολιτική εξουσία υπέρ της αμιγούς κοινωνικής δράσης. Σε σχέση με αυτό, η Λούξεμπουργκ κατηγόρησε τον Μπέρνσταϊν ότι είχε οπισθοχωρήσει (όπως οι αναρχικοί) στον απλό “φιλελευθερισμό”. Αυτό που ο Μπέρνσταϊν – όπως οι αναρχικοί – αρνούνταν ήταν η ανακάλυψη του Μαρξ στην εμπειρία των επαναστάσεων του 1848, δηλαδή η αναγκαιότητα της “δικτατορίας του προλεταριάτου” και συνεπώς ο αναγκαίος πολιτικός διαχωρισμός της εργατικής “κοινωνικής δημοκρατίας” από την απλή “δημοκρατία” της αστικής επανάστασης, συμπεριλαμβανομένου του αναγκαίου διαχωρισμού από τους “μικροαστούς δημοκράτες” που δέχθηκαν τη δριμύτερη περιφρόνηση από τον Μαρξ.

Ενόσω οι φιλελεύθεροι αρνούνταν την ανάγκη για μια τέτοια “κοινωνική δημοκρατία” και θεωρούσαν ότι η πολιτική δημοκρατία επαρκεί, οι αναρχικοί απέκοπταν το κοινωνικό από το πολιτικό, αντιμετωπίζοντας το τελευταίο ως ένα φετιχοποιημένο βασίλειο συμπαιγνίας με το αστικό κράτος και συνεπώς με τον καπιταλισμό. Οι αναρχικοί – με πρώτο τον Προυντόν – είχαν αποφύγει το ζήτημα της πολιτικής επανάστασης και την ανάγκη για κατάληψη της κρατικής εξουσίας· αντίθετα, οι μαρξιστές είχαν αναγνωρίσει ότι η κρίση του καπιταλισμού οδηγούσε αναπόφευκτα στην πολιτική κρίση και τον αγώνα για το κράτος: αν η εργατική τάξη αποτύγχανε σε αυτό τον αγώνα, άλλοι θα έπαιρναν τη θέση της. Για τον Μαρξ, η ανάγκη της εργατικής πολιτικής επανάστασης για την επίτευξη του σοσιαλισμού εκφράσθηκε από το φαινόμενο της εκλογής του Λουδοβίκου Βοναπάρτη το 1848 και το coup d’état το 1851, γεγονότα που εξέφρασαν την ανικανότητα της “αστικής τάξης να κυβερνήσει” πλέον διαμέσου της αστικής κοινωνίας, ενώ το προλεταριάτο ήταν ακόμα πολιτικά υπανάπτυκτο και έτσι “ανέτοιμο να κυβερνήσει” το κράτος. Όμως, για τον Μαρξ, η αναγκαιότητα της “δικτατορίας του προλεταριάτου” σήμαινε ότι οι “εργάτες πρέπει να κυβερνήσουν” πολιτικά προκειμένου ο καπιταλισμός να ξεπερασθεί οικονομικά και κοινωνικά.

Ο Μαρξ χαρακτήρισε την πολιτική του Λουδοβίκου Βοναπάρτη ως “μικροαστική” και “λούμπεν προλεταριακή” συγχρόνως, βρίσκοντας υποστήριξη μεταξύ πλατιών μαζών από τους δυσαρεστημένους του καπιταλισμού. Αλλά, σύμφωνα με τον Μαρξ, η δυσαρέσκειά τους θα μπορούσε μόνο να αναπαραγάγει τον καπιταλισμό, αφού στην καλύτερη περίπτωση μπορούν να ενταχθούν στην εργατική τάξη ή να παραμείνουν εξαρτημένοι από την πραγματοποίηση της αξίας της εργασίας της ως εμπορεύματος. Συνεπώς, δεν ήταν δυνατή η απόσυρση από την κρίση της αστικής πολιτικής και το δημοκρατικό κράτος, όπως πρότειναν ελευθεριακοί και αναρχικοί, αλλά ανάγκη για ανάπτυξη πολιτικής εξουσίας προκειμένου να ξεπερασθεί ο καπιταλισμός. Για να καταργηθεί το καπιταλιστικό σύστημα της μισθωτής εργασίας με τις βαρύνουσες συνέπειές του σε ολόκληρη την κοινωνία απαιτούνταν η πολιτική δράση των μισθωτών εργατών. Ότι οι “εργάτες πρέπει να κυβερνήσουν” σήμαινε ότι έπρεπε να προσφέρουν πολιτική ηγεσία στις εκμεταλλευόμενες και καταπιεζόμενες μάζες. Αν η οργανωμένη εργατική τάξη δεν τα κατάφερνε, άλλοι θα πρόσφεραν αυτή την ηγεσία, όπως είχε πράξει ο Βοναπάρτης το 1848 και το 1851. Τα μέσα για αυτόν τον σκοπό ήταν το πολιτικό κόμμα για τον σοσιαλισμό. Όπως το έθεσε η Λούξεμπουργκ στην ομιλία της στη Στουτγκάρδη το 1898:

[Μ]ε τον τελικό στόχο δεν πρέπει να εννοούμε [...] αυτή ή εκείνη την εικόνα του μελλοντικού κράτους, αλλά το προαπαιτούμενο για κάθε μελλοντική κοινωνία, δηλαδή την κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. [...] Αυτή η σύλληψη του καθήκοντός μας συνδέεται στενά με τη σύλληψη που έχουμε για την καπιταλιστική κοινωνία· πρόκειται για το στέρεο έδαφος που στηρίζει τη θέση μας ότι η καπιταλιστική κοινωνία είναι μπλεγμένη σε άλυτες αντιφάσεις που σε τελευταία ανάλυση θα προκαλέσουν μια έκρηξη, μια κατάρρευση, και τη στιγμή εκείνη θα παίξουμε τον ρόλο του τραπεζικού-δικηγόρου που ρευστοποιεί μια χρεοκοπημένη εταιρία.

Το σοσιαλιστικό πολιτικό κόμμα ήταν για τη Λούξεμπουργκ το μέσο για αυτή την αναγκαία κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Όμως, το κόμμα δεν ήταν καθ' εαυτό η λύση, αλλά μάλλον η αναγκαία εκδήλωση και συγκεκριμενοποίηση του προβλήματος της πολιτικής εξουσίας στον καπιταλισμό και, πράγματι, του προβλήματος της “κοινωνίας” ως τέτοιας.

Το μάθημα του 1905: Το πολιτικό κόμμα και τα εργατικά συνδικάτα

Με την ευκαιρία της Ρωσικής Επανάστασης του 1905, η Λούξεμπουργκ άσκησε κριτική στη σχέση των εργατικών συνδικάτων με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (ΣΔΚΓ) στη μπροσούρα της Μαζική Απεργία, Πολιτικό Κόμμα και Εργατικά Συνδικάτα (1906). Επρόκειτο για μια συνέχιση της κριτικής από την πλευρά της Λούξεμπουργκ στη ρεφορμιστική ρεβιζιονιστική θέση για τη σχέση των οικονομικών και των πολιτικών αγώνων της εργατικής τάξης για τον σοσιαλισμό, η οποία είχε βρει τη μεγαλύτερη υποστήριξη στην ηγεσία του εργατικού συνδικαλισμού. Στην προσπάθεια να μεταφέρει τη ρωσική εμπειρία στη Γερμανία, η Λούξεμπουργκ αντέστρεψε τη συχνά υποτιθέμενη ιεράρχηση της γερμανικής εμπειρίας ως ανώτερης σε σχέση με τη ρωσική “οπισθοδρομικότητας”· αντέστρεψε επίσης την εξελικτική σειρά των οικονομικών και των πολιτικών αγώνων, τη λανθασμένη υπόθεση ότι το οικονομικό πρέπει να προηγείται του πολιτικού. Η “μαζική” ή πολιτική απεργία είχε συνδεθεί με έναν κοινωνικό και πολιτικοϊστορικό πρωτογονισμό, με τους προβιομηχανικούς αγώνες και τον προμαρξικό σοσιαλισμό, ειδικά με τον αναρχισμό και τον αναρχοσυνδικαλισμό (ιδιαίτερα στις λατινογενείς χώρες), που είχαν δώσει προτεραιότητα στην οικονομική και κοινωνική δράση σε σχέση με την πολιτική δράση. Η Λούξεμπουργκ προσπάθησε να συλλάβει την αλλαγμένη ιστορική σημασία της πολιτικής απεργίας που είχε γίνει, πολύ περισσότερο, ένα σύμπτωμα του αναπτυγμένου, βιομηχανικού καπιταλισμού. Στη Ρωσική Επανάσταση του 1905, οι εργάτες είχαν αναλάβει πολιτική δράση πριν την οικονομική δράση, ενώ τα εργατικά συνδικάτα είχαν προέλθει από αυτή την πολιτική δράση, παρά το αντίστροφο.

Η δυτική Ρωσική Αυτοκρατορία εκβιομηχανίσθηκε ταχύτατα και παρουσίαζε μεγάλη κοινωνική αναταραχή στις δεκαετίες του 1890 και του 1900. Διέθετε την πιο εκσυγχρονισμένη τεχνική και οργάνωση της βιομηχανικής παραγωγής: την περίοδο εκείνη τα πιο σύγχρονα και μεγάλα εργοστάσια στον κόσμο βρίσκονταν στη Ρωσία. Η Λούξεμπουργκ δραστηριοποιούνταν στο Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (ΡΣΔΕΚ) στο ρωσικό τμήμα της Πολωνίας, διαμέσου της δικής της οργάνωσης, του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος του Βασιλείου της Πολωνίας και της Λιθουανίας (ΣΔΚΠΛ). Η Ρωσική Επανάσταση του 1905 είχε επισπευσθεί, ωστόσο, από μια πολιτική και όχι μια οικονομική κρίση: τον κλονισμό του τσαρικού κράτους από την ήττα στον πόλεμο με την Ιαπωνία το 1904-05. Δεν επρόκειτο, ωστόσο, για μια απλώς φιλελεύθερη-δημοκρατική δυσαρέσκεια απέναντι στην αυθαίρετη διακυβέρνηση του ρωσικού απολυταρχισμού. Για τη Λούξεμπουργκ, ο Ρωσο-Ιαπωνικός Πόλεμος ήταν καθ' εαυτόν ένα σύμπτωμα του καπιταλισμού, το ίδιο και η συνακόλουθη κρίση του τσαρισμού στη Ρωσία που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο. Όπως το έθεσε η Λούξεμπουργκ, η πολιτική απεργία ήταν μια εξέγερση της “αστικής Ρωσίας”, δηλαδή των σύγχρονων βιομηχανικών καπιταλιστών και εργατών, ενάντια στον τσαρισμό. Αυτό που είχε ξεκινήσει στη συνδυασμένη δράση των καπιταλιστών και των εργατών που χτυπούσαν οικονομικά το τσαρικό κράτος για φιλελεύθερους-δημοκρατικούς πολιτικούς λόγους, εκτυλίχθηκε σε ταξικό αγώνα των εργατών ενάντια στους καπιταλιστές. Αυτό οφειλόταν στις αναγκαιότητες της αναδιοργάνωσης των κοινωνικών παροχών κατά τη διάρκεια της απεργίας, στην οποία μαζικές απεργιακές επιτροπές είχαν αναλάβει τις λειτουργίες των συνηθισμένων διαδικασιών του καπιταλισμού και, πράγματι, του ίδιου του τσαρικού κράτους. Αυτή η εξέλιξη είχε καταστήσει αναγκαίο τον σχηματισμό οργανώσεων για τη συλλογική δράση των εργατών. Η Λούξεμπουργκ έδειξε πώς η οικονομική οργάνωση των εργατών είχε αναπτυχθεί από την πολιτική δράση ενάντια στον τσαρισμό, ενώ συγχρόνως έδειξε ότι η βάση για αυτήν ήταν οι αναγκαιότητες της αναπτυγμένης βιομηχανικής παραγωγής. Με αυτόν τον τρόπο, οι εργατική ενεργητικότητα είχε αναπτυχθεί, πέρα από τις φιλελεύθερες-δημοκρατικές ή “αστικές” διαμαρτυρίες και αιτήματα, στα καθήκοντα του “προλεταριακού σοσιαλισμού”. Η πολιτική αναγκαιότητα είχε οδηγήσει σε οικονομική αναγκαιότητα (παρά το αντίστροφο: η οικονομική αναγκαιότητα να οδηγεί σε πολιτική αναγκαιότητα).

Έτσι, σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, η συνηθισμένη παραδοχή στη Γερμανία ότι το πολιτικό κόμμα, το ΣΔΚΓ, “βασιζόταν” στα εργατικά συνδικάτα, είχε φανεί από τις εξελίξεις ότι αποτελούσε σοβαρό λάθος. Οι οικονομικές και κοινωνικο-συνεργατικές δράσεις των εργατικών συνδικάτων “βασίζονταν”, για τη Λούξεμπουργκ, στο πολιτικό καθήκον του σοσιαλισμού και το πολιτικό κόμμα του. Συνεπώς είχε προτεραιότητα η πολιτική δράση του σοσιαλιστικού κόμματος ως της πραγματικής βάσης ή υπόστασης της οικονομικής και άλλης κοινωνικής δράσης της εργατικής τάξης. Ο πολιτικός τελικός στόχος της δικτατορίας του προλεταριάτου διαμέσου της σοσιαλιστικής επανάστασης έδινε πραγματική υπόσταση στους εργατικούς οικονομικούς αγώνες, οι οποίοι, σύμφωνα με τη Λούξεμπουργκ, ήταν απλώς το αναγκαίο προπαρασκευαστικό “σχολείο της επανάστασης”.

Η Λούξεμπουργκ είχε γράψει τη μπροσούρα της ενώ παραθέριζε με τον Λένιν και άλλους Μπολσεβίκους σε ένα καταφύγιο στη Φινλανδία. Η μπροσούρα διαμορφώθηκε μέσα από τις καθημερινές συζητήσεις της με τον Λένιν για κάμποσες εβδομάδες. Ο Λένιν είχε γράψει προηγουμένως, στο Τι να κάνουμε; (1902) (το οποίο είχε ανατεθεί και συμφωνηθεί από όλη τη μαρξιστική φράξια του ΡΣΔΕΚ, η οποία αργότερα διασπάσθηκε στους Μπολσεβίκους και τους Μενσεβίκους), ότι ο οικονομισμός και ο εργατισμός στη Ρωσία είχαν βρει υποστήριξη στον μπερνσταϊνικό ρεβιζιονισμό στο ΣΔΚΓ και την ευρύτερη Δεύτερη Διεθνή, προσπαθώντας να υποτάξει τον πολιτικό στον οικονομικό αγώνα και έτσι να τους αποκόψει. Με αυτό τον τρόπο είχαν ταυτίσει, όπως οι ρεβιζιονιστές, την καπιταλιστική ανάπτυξη με τον σοσιαλισμό, αντί να αναγνωρίσουν ορθά την αυξανόμενη αντίφαση μεταξύ τους. Όπως και η Λούξεμπουργκ, ο Λένιν είχε θεωρήσει τον εργατισμό και τον οικονομισμό ως “ρεφορμιστικούς”, με την έννοια ότι απέκοπταν τους εργατικούς αγώνες για μεταρρυθμίσεις από τον τελικό στόχο του σοσιαλισμού που χρειαζόταν για να τροφοδοτεί τους αγώνες αυτούς. Η Λούξεμπουργκ, όπως και ο Λένιν, αποκάλεσε αυτό το φαινόμενο “λικβινταρισμό” ή τη διάλυση του τελικού στόχου στο κίνημα, εξαλείφοντας την ανάγκη για το πολιτικό κόμμα για τον σοσιαλισμό. Στο Τι να κάνουμε; ο Λένιν είχε υποστηρίξει τον σχηματισμό ενός πολιτικού κόμματος για τον αγώνα των εργατών για τον σοσιαλισμό στη Ρωσία. Θεώρησε εχθρούς αυτούς που, όπως οι ρεβιζιονιστές στη Γερμανία, είχαν υποβιβάσει την αναγκαιότητα του πολιτικού κόμματος, υποβιβάζοντας έτσι την πολιτική του αγώνα για τον σοσιαλισμό, περιορίζοντάς τον στην οικονομική δράση.[iii] Το πολιτικό κόμμα είχε έτσι ξαναβρεί τον δρόμο του στη Ρωσική Επανάσταση του 1905, δείχνοντας τον αναγκαίο ρόλο του για την εργατική πολιτική, κοινωνική και οικονομική δράση, επιβεβαιώνοντας τα προηγούμενα επιχειρήματα του Λένιν και της Λούξεμπουργκ ενάντια στον οικονομισμό.

Η Λούξεμπουργκ θεώρησε τα μαθήματα της Ρωσικής Επανάστασης του 1905 μια δοκιμασία και συνεπώς μια “κρίση” – ένα δυνητικά κρίσιμο σημείο καμπής – του ΣΔΚΓ στη Γερμανία. Συνεχίζοντας την επίθεση εναντίον των αντιπάλων της κατά τη διάρκεια της ρεβιζιονιστικής διαμάχης, η Λούξεμπουργκ υποστήριξε τη συγκεκριμένη αναγκαιότητα για πολιτική ηγεσία του κόμματος επί των συνδικάτων, όπως είχε καταδειχθεί στη Ρωσική Επανάσταση του 1905. Αντίθετα, η ένταση και πράγματι η αντίφαση ανάμεσα στον τελικό στόχο του σοσιαλισμού και τη διατήρηση των θεσμών του εργατικού κινήματος – ειδικά του ιδίου συμφέροντος των εργατικών συνδικάτων – που μπορούσε να απειληθεί από τη συντηρητική αντίδραση του κράτους ενάντια στην πολιτική δράση του σοσιαλιστικού κόμματος, αποκάλυψε μια σύγκρουση μεταξύ του κινήματος και του τελικού στόχου. Οι ρεβιζιονιστές πίστεψαν ότι μια μαζική πολιτική απεργία θα προκαλούσε απλώς τη Δεξιά σε ένα coup d’état.

Το αίτημα για λύτρωση

Στο προσχέδιο των θέσεών του “Πάνω στην έννοια της ιστορίας” (επίσης γνωστές ως “Θέσεις πάνω στη φιλοσοφία της ιστορίας”, 1940), ο Βάλτερ Μπένγιαμιν παραθέτει συγκεκριμένα τη Λούξεμπουργκ όταν περιγράφει την ίδια την ιστορία ως το “αίτημα για λύτρωση”. Όχι μόνο προέβαλε το αίτημα αυτό με τη διάσημη επίκληση του Μαρξ και του Ένγκελς σχετικά με το σταυροδρόμι εντός του καπιταλιστικού μεταξύ “σοσιαλισμού ή βαρβαρότητας”, αλλά ως ιστορική φυσιογνωμία αυτή η ίδια αποζητά μια τέτοια λύτρωση.

Η σύγκρουση μέσα στο κόμμα και για το κόμμα στην οποία επικεντρώθηκε η Λούξεμπουργκ αποκαλύφθηκε αργότερα με φρικτό τρόπο από το ξέσπασμα του πολέμου το 1914, όταν φάνηκε να τίθεται μια τρομακτική επιλογή, μεταξύ της πολιτικής αναγκαιότητας για ανατροπή του γερμανικού Ράιχ προκειμένου να αποφευχθεί ή να σταματήσει ο πόλεμος, και της ανάγκης να διατηρηθούν οι οικονομικές και πολιτικές οργανώσεις των εργατών στα συνδικάτα και το κόμμα. Ο πόλεμος ήταν το προληπτικό coup d’état του Γερμανικού Ράιχ ενάντια στο ΣΔΚΓ. Το κόμμα παραδόθηκε στο πραξικόπημα, καθώς διευκόλυνε και δικαιολόγησε την εκ μέρους των συνδικάτων βεβαίωση της αυτοσυντήρησής τους με τίμημα την προσχώρηση στον κρατικό πόλεμο. Η αυτοσυντήρηση αυτή – την οποία η Λούξεμπουργκ κατέκρινε ως προσπάθεια “να κρυφτούμε όπως ένας λαγός πίσω από ένα θάμνο”, προσωρινά, κατά τη διάρκεια του πολέμου – μπορεί να δικαιολογούνταν, αν οι ίδιες αυτές οργανώσεις είχαν συνδράμει αργότερα τη διευκόλυνση του πολιτικού αγώνα για τον σοσιαλισμό, αφότου η Πρωσική Αυτοκρατορία είχε κλονισθεί από την ήττα στον πόλεμο. Όμως, ο περιορισμός που επέβαλε το ΣΔΚΓ στους εργατικούς αγώνες για τη διατήρηση του κράτους, περιορίζοντας τη Γερμανική Επανάσταση του 1918-19 σε μια δημοκρατική επανάσταση, ενάντια στην απειλή του “μπολσεβικισμού”, σήμαινε την καταστολή εκ μέρους του κόμματος απέναντι στα ίδια του τα μέλη. Το γεγονός αυτό είχε ήδη προετοιμασθεί από προηγούμενες εξελίξεις. Η ρεβιζιονιστική προτεραιότητα του κινήματος και των οργανώσεών του εις βάρος του τελικού στόχου του σοσιαλισμού είχε επιβεβαιωθεί σε σχέση με αυτό απέναντι στο οποίο η Λούξεμπουργκ και ο Λένιν είχαν πάντα προειδοποιήσει: την προσαρμογή και τη σύντηξη των εργατικών αγώνων όχι σε ένα δυνητικό εφαλτήριο για τον σοσιαλισμό αλλά, αντίθετα, σε ένα προπύργιο του καπιταλισμού: τον μετασχηματισμό του κόμματος από μια επαναστατική σε μια αντεπαναστατική δύναμη. Σύμφωνα με την εύγλωττη διατύπωση της Λούξεμπουργκ στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, το ΣΔΚΓ είχε γίνει ένα “αποσυντιθέμενο πτώμα” – δηλαδή κάτι που είχε, διαμέσου της δυσωδίας της αποσύνθεσης, αποκαλυφθεί πως είναι νεκρό εδώ και καιρό – νεκρό για τους σκοπούς του σοσιαλισμού. Το κόμμα είχε αυτοκτονήσει διαμέσου των παζαριών με τον διάβολο, της θυσίας του πραγματικού πολιτικού σκοπού του για χάρη της απλής αυτοσυντήρησης.

Με αυτό τον τρόπο, στο όνομα της υποτιθέμενης δράσης προς όφελος των εργατών, τα πραγματικά εργατικά συμφέροντα – στον σοσιαλισμό – προδόθηκαν. Όπως το έθεσε η Λούξεμπουργκ στη Μπροσούρα του Γιούνιους, η αποτυχία του ΣΔΚΓ την κρίσιμη στιγμή του 1914 είχε θέσει ολόκληρη την ιστορία των προηγούμενων “σαράντα χρόνων” εργατικών αγώνων – από την ίδρυση του ΣΔΚΓ το 1875 – “εν αμφιβόλω”. Θα εξαλειφόταν άραγε η ιστορία αυτή χωρίς λύτρωση; Η ερώτηση αυτή υπογράμμιζε την παρατήρηση της Λούξεμπουργκ, δεκαετίες νωρίτερα, στην οποία προειδοποιούσε εναντίον της διάλυσης του τελικού στόχου στο κίνημα η οποία θα πρόδιδε, όχι μόνο τον τελικό στόχο, αλλά και το ίδιο το κίνημα. Ο ρεφορμιστικός ρεβιζιονισμός κατασπάραξε τον εαυτό του. Η μοναδική σημασία του κόμματος ήταν ο τελικός του στόχος της επανάστασης· χωρίς αυτόν, δεν ήταν “τίποτα” – πράγματι, χειρότερα από τίποτα: έγινε ένα θεόρατο εμπόδιο. Για τη Λούξεμπουργκ, το κόμμα δεν ήταν μόνον ή πρωτίστως το “υποκείμενο” αλλά, πολύ περισσότερο και ειδικά, το αντικείμενο του επαναστατικού αγώνα της εργατικής τάξης για να πετύχει τον σοσιαλισμό. Για αυτό τον λόγο, η επανάσταση που το κόμμα διευκόλυνε ήταν για τη Λούξεμπουργκ απλώς η αφετηρία και όχι το τέλος του αγώνα για την επίτευξη του σοσιαλισμού. Το πολιτικό πρόβλημα του σοσιαλισμού ήταν έκδηλο στον τρόπο με τον οποίο το κόμμα παρέπεμπε πέρα από τον εαυτό του στην επανάσταση. Όμως, χωρίς το κόμμα, το πρόβλημα αυτό δεν θα μπορούσε ποτέ καν να εκδηλωθεί, πόσο μάλλον να δείξει πέρα από τον εαυτό του.

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Επανάστασης που προκλήθηκε από την κατάρρευση του Γερμανικού Ράιχ στο τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, η Λούξεμπουργκ αποσχίσθηκε και ίδρυσε το νέο Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (ΚΚΓ), συμπράττοντας με τον Λένιν στον σχηματισμό της “Τρίτης” ή Κομμουνιστικής Διεθνούς, το 1919: προκειμένου να ξεκαθαρίσει τα πολιτικά καθήκοντα που είχαν αποκαλυφθεί και αναπτυχθεί αλλά τελικά απέτυχαν και εγκαταλείφθηκαν από τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Δεύτερης Διεθνούς στον πόλεμο και την επανάσταση. Όπως ακριβώς η Λούξεμπουργκ και ο Λένιν πάντα υποστήριζαν ότι το πολιτικό κόμμα για τον σοσιαλισμό ήταν αναγκαίο για να αναπτυχθεί η αντίφαση και η κρίση του καπιταλισμού, όπως αυτός εξελίχθηκε από την εποχή του Μαρξ μέχρι τη δική τους, έτσι είχε γίνει αναγκαίο, κατά τη διάρκεια της κρίσης, να διασπασθεί αυτό το κόμμα και να ιδρυθεί ένα νέο. Η μετατροπή του διεθνούς πολέμου του καπιταλισμού σε μια σοσιαλιστική επανάσταση συνέπιπτε με την ανάδειξη ενός εμφυλίου πολέμου εντός του εργατικού κινήματος και, πράγματι, εντός του ίδιου του μαρξισμού. Ενώ οι πρώην σύντροφοί της στο ΣΔΚΓ δείλιασαν μπροστά στον εμφανιζόμενο ως επαναστατικό φανατισμό της, και “έσωσαν” τον εαυτό τους και το κόμμα τους προδίδοντας τον τελικό του στόχο (αλλά στερούμενοι τελικά ιστορικής σημασίας), πράγματι η Λούξεμπουργκ, ως ένα πιστό κομματικό μέλος, θυσιάσθηκε για τον τελικό στόχο του σοσιαλισμού, λυτρώνοντας και καθιστώντας απολύτως αναγκαίο τον μαρξισμό της, επιφορτίζοντάς μας έτσι με το καθήκον της μνήμης και της ανάκτησής του σήμερα.

[1]     Chris Cutrone, λέκτορας στο SAIC και στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, ιδρυτικό μέλος της διεθνούς ομάδας «Πλατύπους». Το άρθρο δημοσιεύθηκε στη μηνιαία επιθεώρηση The Platypus Review, τεύχος 86, τον Μάη του 2016.

[2]     Στα γερμανικά: Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD.

[i]     Selected Political Writings of Rosa Luxemburg, επ. Dick Howard (New York: Monthly Review Press, 1971), σελ. 38-39· διατίθεται επίσης διαδικτυακά: https://www.marxists.org/archive/luxemburg/1898/10/04.htm. Στα ελληνικά βλ. τον παρόντα τόμο.

[ii]    Quoted in Georg Lukács,“The Standpoint of the Proletariat,” Part III of “Reification and the

Consciousness of the Proletariat” in History and Class Consciousness: Studies in Marxist

Dialectics (1923), trans. Rodney Livingstone (Cambridge, MA: MIT Press, 1971), 195. Διατίθεται διαδικτυακά: <https://www.marxists.org/archive/lukacs/works/history/hcc07_5.htm>. Στα ελληνικά: Γκέοργκ Λούκατς, “Η πραγμοποίηση και η συνείδηση του προλεταριάτου”, μτφ. Κώστας Καβουλάκος, Εκκρεμές, 2006, σελ. 299.

[iii]   Βλ. επίσης το άρθρο μου ‘Lenin’s Liberalism’, Platypus Review 36 (June 2011): /2011/06/01/lenins-liberalism/. Στα ελληνικά: http://tiny.cc/7yscuy

Leave a Reply

%d bloggers like this:
sparkasse co lifpoid runele limier gotled laufschriftautobatterie überbrückenhirnhautentzündung anzeichenleiomyomsmcisdgefahrstoffverzeichnisdwana pusserengelbert lütke daldrupnosotros los nobles pelicula completae470 tollclementine creevywellensteyn wikipediacarglass kielletterbomb wiizwerchfellhochstandpingjuthoraxdrainageutah dabcapostolisches glaubensbekenntnisdornwarzen behandelnohio ccw reciprocitycortisolmangeltwitter alberto ravellla semaine boulonnaisecmmc frmahrs bräucognitive dissidencetfmppgoldreporteremmaus sassenagekaiserpalast würzburgnextel chirpmcrib locator mapebase2go lufthansaruth musser middle schoolcraftmatic legacyineptly definitionlocash ring on every fingertenncare applicationmolly qerim bikinij entends le loup le renard et la beletteswiftbotnetzplan münchensmith and wollensky bostonwebcam el medanoschuhgrößentabelle kinderspk göharzreiches kiefernholzportillo's brandoncapsulite épaulefernbank after darkdhampir pathfinderbatmanuelkevan brightingbrockenbahn preisedas brandneue testamenttony yacendabkt lüdenscheidsedierenjulian paethelis hamdendelphine thiermannchickity china the chinese chickenribaudeeugenistis my car taxed and motlehrerstellen nrwhyperandrogéniegoji beeren dmtlc outdaughteredeinzeller kreuzworträtselthree dog night shambalalandwirtschaftliche alterskasseprekladac googlerada knivessedgehill schoolchateau de montvillargennebrienne of tarth heightscps ecampusconjuring 2 le cas enfieldhansi hinterseer romana hinterseerpredictwisepigbull kölndrechselmaschinebtv bouygues gratuitlacrim force et honneur telechargerblutzucker normalwertechempark dormagenthyreostimulinekindbettfieberoberhafenkantine hamburgkaminwerk memmingenwrmjsachkundenachweis nrwsherri papini brandedannunziata rees moggscotty's brewhouse indianapoliszicam nasal sprayschriftlich dividierenelisabeth flickenschildtremington woodsmaster 742bares für rares händler ludwigcodenvyaryknorpelrecette crozetwebplotdigitizerasda roehamptonrwg warendeces simone veilplanetswanssupermaltthylakoid definitionsurströmming kaufenboggy uterusreese's discontinuednatick mall directoryginoringochlokratiewahlomat bayernhannie schaftpelswickgegner cäsarssuzanne grieger langerdimitri bogdanoffkazim akboga toteleanor seiglerchads vasc scorearbeitsschutzgesetz pausendamso j respect rleeberg tegernseeringparabelrolf zuckowski weihnachtsliederyanou collartkristalliner schieferbreuninger sindelfingensaifoulaye freemangary wallockralph sarchiechemiepark marlführerscheinklasse b1disseminiertkimbella vanderheeschwanitz ostseekenorlandpriscilla folle du désertaagpblaffaire flactifarrobtorjägerkanonewow armurerieponcho's mexican fooddnbibloodline season 2 recapom telolet om meaningkonsekutiver masterambiguitätstoleranzdistance flechettemonoprix saint germain en layewahlomat schleswig holstein 2017homonymous hemianopsiayoshida confidantgudrun burwitzduden rechtschreibprüfung kostenlosfahrtkostenpauschaleraumthermometerraiffeisenbank pfaffenwinkelrohrmeistereicorky and lennysjodeci feenineg übereinstimmungsbescheinigunghormonimplantattradingduschesmith and wollensky miamikarpfhamer festarodys vizcainoverkehrsnachrichten nrwebersberger forstsilberpunzenfrühe schwangerschaftsanzeichenbitcoin cashkurspat vendittemisophonia definitionthore schölermann freundinkern county animal shelterbrickleyscaroline smedvigaddison osta smithdialogmuseumvorwahl 0421puffotterdaiso seattlekirill shamalovla tantina de burgosbergmannstrost hallequarterflash harden my heartpresta vs schraderwundrose bilderdavid kustoffbloodfin tetrajapanische automarkenherzmuskelentzündung behandlungidmjisexualbegleiteramitiza dosagekarnevalslieder 2017elefantenvogelklanghölzerfischmarkt magdeburgpacome rupinbavariadirektjmefaischierchristian polanc partnerestdvgalewood theateraudimax regensburgdcc dordtdanielle obonomasaeanela2016 scion tc release series 10.0kaffie middle schoolschweizer alpenmassivgatorade nutrition labelmeiers lebenslustcgr brignaisdefine ciliumrheumatisches fieberannuität berechnenamb bornabemessungsgrenzesuzan anbehaffenartenfrixion stiftebinomialkoeffizient rechnerlipophilalmuth schultparaphimoseeric villencyringelröteln bei erwachsenenpavé autobloquantvolksbank baumbergefreedomtoretiremaria sebaldtnannybagvibratory tumblerpyothoraxtrago mills liskearduci zot accountastroballevinci autoroute télépéagerepevaxwiesenschaumkrautécluses de fonseranneskreditkartenprüfnummervincent peillon nathalie bensahelkmox 1120unfall süderbrarupvicar of swimbridgeida lenze wikipediagezeitenkraftwerkgalewood theaterle divan de stalineploufragan fcstöffelparklincoln berean churchavulsion fracture ankleconsumenta nürnbergagdayeloy pechierfeu d artifice minecraftloupioparkdale mall beaumont txblinddarm links oder rechtsloxford polyclinictatarenhutksro live streamingcompte izlyworld class wreckin crusurfaknonstop nonsenssetra routenplanersylt autozugbusunglück heuteswann v charlotte mecklenburguamontmsma herbicidepigouvian taxlisa filiaggibillie chedidsylvensteinstauseehabilitierenrussisches schaschlikdefine sophismpanera boxed lunchesgraine de beuhbartholin zystecuantas onzas tiene un galonapreva mutuelleniedersächsische bauordnungmadopar ltweichselstraße berlinospemifeneleoniden bandliam mockridgecinémarine bénodetjoule thomson effekttetraeder bottropbessmannottmarsbocholtmeatbodiesbarthelmarktweiner snitchelshelene fischer weihnachtsshow 2017wölpertclavier coreenharry zolnierczykgrimmwelt kasselsandrine mazetierkaliemiepiqure de guepehom3 depotkarina vetrano autopsy photosghosts raina telgemeierasklepios schwedtles 5 caumartinseisenhaltige nahrungsharyn alfonsibeelitz baumwipfelpfadmumbo sauce recipemithu sanyalpralus lyonhillbilly elegy summaryjeff mudgettnayax llc45a sgb xicorrecteur orthosphenopalatine ganglioneuralgiabali flugzeitmaree pornichetsenacorpercy jackson im bann des zyklopensam eggingtondiscoid meniscusandreas türckedwin kosikvr schlüchterncaptain underpants and the perilous plot of professor poopypantsbullrich salzkrimpetsxxl ostfriesechloe tangneybarrage de vouglansrtl mediathek winnetoumwaka moon parolespactola lakemuleshoe tx weatherocconeechee state parkassaad bouabchronisches erschöpfungssyndromnumeros ganadores de mega millionsc cédille majusculecf4 lewis structurepennhurst asylum 2017zan scrabblefreimarkt 2017chrisette michele inaugurationarcada theater st charleslutterbekerklassifizierung oldtimervorhautentzündungtonsillensteinekonfundierungzip zap zopgartenheckekuhl un de gängvera glagolevaalico wacokastanienmännchendoler conjugationlarve de hannetonmenthe pouliotpassengers bande annonce vfkeven undergaroheckler's vetogehacktesstippecora bornywww ants interieur gouv frwww.bayareafastrak.orgashland county clerk of courtsscoumounezippys pearl citysalomé stéveninmühlenhof münsterbabbel italienischzacaria ferreiratichys einblickeerikson stufenmodellsherry goffincaseo louviersfischkreutzpolystyrolplattendelaware division of corporationslongcross studiosscanhaus marlowvvs netzalice rigney oswaltto anacreon in heavenfelipe esparza wikielley duheasportationstundenrechneruhrenfreundsellerieschnitzelgorgonenslitharioequikineticmathdokuhologramme mélenchonkatrin pollittcomcast streampixdwana pusserdel norte triplicatevr bank plönjovel münsterkuka aktieeberrautebarougeigbce entgelttabelle 2017royal farms arena seatingbombardierkäfersamantha olitbryn athyn cathedralsolidaritätszuschlag definitionhörzu gewinnspielgoogle bildersuche handyvhb rankingmonowi nebraskatanzverbot karfreitaginkubationszeit magen darmbitot spotsdaily interlake obituariespdf24 chipeierplätzchenhannoveranisches reithalftersch deo favente telechargerwundheilungsstörungfiedler's contingency modelheikko deutschmanninstitut bergoniéweed wackers for salecerebyxyoukoulélégoedeckerthe prayers of the righteous availeth muchgirandoni air riflevideomautwhat types of orbital overlap occur in cumuleneanschlag antwerpenlycée guez de balzaceconazole nitrate cream 1astor film lounge kölngaleria kaufhof rostockmike and dave stangleglobus plattlingxxl lutz braunschweigatz lee and jane kilcher childrenbrentinynullmodemkabelnightgauntvirtussin acrhea seehorn agenordiazepamdawni sahanovitchweihenstephaner hefe weissbierlalelu schlafliedraymond kopa mortterconazole vaginal creamikeido emirivalentina terechkovasynergologiethe hollars trailerweck mich in 10 minutencpap masks for side sleeperspulaskitecha380 sitzplanlabioplastielymphomatoid papulosisfalsches rinderfiletupchurch rolling stonedjulia tewaagtp4lokja ratingfluide non newtoniennela zisserwebvideopreis 2017urassociationgray plant mootyairheads mystery flavorark encounter williamstown kykayode ewumisynéchiejamyan mcgregorkshsaa footballescale borelygi joe conspirationbubenheimer spielelandphaneriticrobot serpillèreglasmanufaktur derenburgalonzo feu d artificevampirina scare b&broan joseph bronsteinbozeman breweriesphosphorus pentachloride formulaben stiller heavyweightsgiraffenaffensven regener wiener straßermpbs schedulebéatrice ageninderick ion almenaarchanevirginie chomickimcghee sextupletsluftgewehr waffenscheinhotel barriere ribeauvillésportklinik bad cannstattcorky and lennysprimelgewächsastrariumtim lelitolagovidamandelsteinemkk kennzeichenziggys okchematochezia icd 10choa urgent carekindelsbergkibbitzfahrradreifen flickenrote laterne rosenheimgbg mannheimcaschywolf von lojewskikeswick theaterlennay kekuagalway girl steve earlepopstar auf umwegenhans hermann gockel afdmolosse de laveqwartz villeneuve la garennesoftair gewehrkonfliktartenthg pforzheimpartikelfilter nachrüstenfalken pro g4 a scenturylink where's my techberghain darkroomjason bateman little house on the prairielenas_viewwebarakcoelacanthegrösster penis der weltilc inseedoklam plateaukreisumfang formelrhus toxicodendron c30ellen latzeniridozyklitisdruckausgleich ohr해 ㅐ 힏eitrige mandelentzündunguci elbeparkknoblauchsraukeipitoswinterferien 2018 sachsenasterix erobert rombogenbergägyptische währungvolksbank im unterlandchuckwalla valley racewayolivier sarkozy net worthscott helvenstonstromstoßrelaisleilani munterespn scorecenterjuicero reviewcuisson oeufs molletsschloss clemenswerthsnpa rouenstéatorrhéebeckenkammmilchbar münchennanolumenswolfmailbigeminy pvcdsl speedtest ooklamitflugzentralebertha jorkinshorton hört ein huopenhab2eddie v's scottsdalegdradioerfinder des farbfilmsleatherleaf viburnumabfindung steuerfreiidelis paukampyoleucemie myeloide chroniquechris fronzak3.10 feiertaghannover 96 transfergerüchtecorinne erhel macrondom mclennonkatzenboxname attilas in der eddabob's barricadestemperafarbendelone fcubrooke wilbergerconsimworld forumrégis mailhotschwimmhalle fischerinselrugged individualism definitionskabiosea google a dayspaten optimatorsommergrippe 2017jaxporterwin müller hotelwäschehyfr meaningdienstgrade feuerwehroceanic time warner cable oahubanette bureausavoy heaton mooremmorton business parktcnj tuitionbrauner farbstoffruxley garden centredkms adresse ändernmonet monicogunderson dettmerkontrollzwangfrères wachowskihdhomerun rokurichtgeschwindigkeit autobahnwinterplace ski resortlac de pannecièrelycée thierry maulnierwptv radarkehlkopfentzündung dauererdbeerwochedimenhydrinatgruenweltkelli provocateurtbm itinérairenuhr jahresrückblick 2016westnetz zählerstandchinanu onuakumelanie truhetttangentialitypavot droguexxl mann mobiliathierry thieû niangrazer commsopnavinst 6110.1 jumfragewerte afdbamzookiallman brothers soulshinesheree whitfield net worthfrankman motors35.5 celsius to fahrenheitvinny ventierahalliburton odessa txelectrum kölnhuile de pepin de raisinhofwiesenbad geraschwimmhalle rostockamc quincy ilwgrv newschanning striblingcervelatwurstmia faietadzr gmbhallbauachondroplasiecinema les fauvettesradkreuzmcghee sextupletsmichael schumacher kartbahnnotstromaggregat dieselffforceubee default loginmarc trevidiccleverbot deutschwmicentralmarkthalle ludwigsburgfäaschtbänklerlycée chrestien de troyesgaleria kaufhof rostockhelinetinvalidendomwolves reintroduced to yellowstonehylenexjosef silnyphenylketonurieknastfilmeb1 prüfung modelltestpolyhydramnionvaillant gasthermemelissa heholtlord vishnus couchnikolaus okonkwoaspa jenasinus piriformebéatrice ardissonjoyce bulifant5676977nick kwiatkoskianthony ingrubervilla sandstedtdaddyz girlschabzigerkleesto fassadenfarbelöschungsbewilligungyves thuriesksk bautzenblueline taxis newcastleoglebay golfaguicherdislocated worker fafsalandal de lommerbergengrasmere gingerbreadcooper's hawk ashburngeoportal bwtoplexilhideki tojo definitionmodem marielle de sarnezfenouillemund hand fuß krankheit wie lange zuhause bleibenbrennley brown the voiceschalandermr myxlplyxelauwit logindiphtonguefliegenlarvenarya stark actriceechsenartrossknecht ludwigsburgsellajochbci tu dortmundfoucaultsches pendelprozeduralpierre bachelet les coronschucklevisionboggus ford harlingentwu portalzeniquin for dogsscharlach bei erwachsenenbumblebee gobydienstgrade feuerwehrficpataney county beacontsavo man eatersdislecsiquerobeks menuturock essenarkeviacastorama stettingogoair comkanadajin3eingewachsene zehennägelsagerstrongnexmartsparkasse unnakamenjoel brandenstein konzertlandesvorwahl 0033virginia eliza clemm poeflorida ccw reciprocitybadine synonymeheb flour bluffask any ol barstoolmee krobseerobbenovalyswildpark ederseeninfas wacowww 1und1 de webmailerkirsten heisighealthconnectorsudoku tagesspiegelerdungsbandjootsspitzingsee skigebietfiebersenkende mittelnilusi nissankafahrlehrerversicherungrbnb hamburgshoko asaharamega kiné merlebachpewdiepie socialbladekronos ccftoxbasephalen's signanabincinemark christiana malltriolagoaline pasquiikk südwest saarbrückenkultfabrik münchennasfaamilchgebissbänkelsängerliedecourts new yorksonntagsöffnung berlinbreves de comptoireuropatherme bad füssingfull psyclegoodbye krabby pattyscharlach erwachsenebartles and jaymes wine coolerseinheit der stoffmengeknastfilmegovorit ukrainagaudeamushüttepiscine la vague palaiseaufußknochenfrankfurter fondsbankhabiba abdul jabbarkolloidales silber nebenwirkungen92f mostree gnome village osrsdhea sodanokostenvergleichsrechnungfemale whizzinatorra shede hagemanlisa volz gntmsubvocalizationstadtwerke neubrandenburgdammühlekombüse hamburgmaisels weissebassam tahhanrespiratorische azidosecracked rib symptoms no bruisingbe your own windkeepersuzanne couvelardvirtrudevshirmecf2rdamiosendsleigh car insurancesapes comme jamaisradioaktives elementwetter hr online unwetterwarnungridleys adwhat level does wimpod evolveifsi dreuxmargot and the nuclear so and so'sclementine sarlat maritraitement verrue plantairegermanfest milwaukeesummenregelhemianopsiemetallbindungkreisklinikum siegenalgia medical termfumadermmadenburgthalys buchenlidiroklumpilatex schriftgrößejacqueline khamaharnröhrenentzündungleistenbruch erkennenthomaslamassebrio inhaleraspen portnetschützenfest neuss 2017personalfachkaufmannaamc msarnatasha stoynofftonea stewartwertstoffhof göppingenmaimarkthalle mannheimparc du reynouvbluvibin in this bih lyricsbricoman massieuxbromo dragonflyätznatronuci kinowelt duisburgagitiertheitwöhlerkurvekernies familienparkrimparer wölfesouhaila andrawesfifty shades of grey 2 ganzer film deutschvier fäuste für ein hallelujalouis querbessylacauga city schoolspotenzrechnungjimmer fredette chinales dieux voyagent toujours incognitotéléprocédureinna lillahi wa inna ilayhi rajioonseedlesblattwanzesway danielle bradberytrauzeugen agla scoumounelev tahorsuffizientgötz kubitschekwerner kreindlschwedischer apfelkuchendefine microaggressionbazarder chansonmarios peruvianhessenwetteralsterschwimmhalleizanami builddetlef bierstedtsylvain pierre durifstaatliches kindergeld tabellesfr play vod illimitéesantikos palladium imax san antoniotopgolf chigwellsam bradford rotoworldstranahan's colorado whiskeyfahrerkarte beantragenballonfinanzierunghotel victory therme erdingricki noel landerhuascar ynoaafjrotc ribbonstreepadfncb bankhellgate osprey camnordiazepammumbo sauce recipearnys costumekelsea ballerini dibsjonathan brandis diedseastreak ferry scheduleverwaltungsfachangestellte gehaltohrenzwickersukkadescheels des moineskalender organizer und zeitplanergland patisserielokführer gehaltcorey seager salarydr drake ramoraykissin cuzzinspolizeiruf 110 ddrazofarbstoffemilz vergrößertmyconidnctc corinthgrippeschutzimpfung 2017ramante edanthottamprimark standortecapitol ebingengus van sant's last daysswiffer wet jet batteriesqless loginhenry gamble's birthday partymega cgr torcytejon outlets storessuroosh alvigregory porter kopfverletzunggamescom 2017 datumtax1099schloss hülchrathviotrenhawaiian falls mansfieldla guenon le singe et la noixvolksbank dransfeldel cariso parkarbslgaston's sidekickla hipocondriacazoo fitilieuhsrm compassgeostorm streaming vfand9635la 9ème vie de louis draxservice host superfetchmonchong fishrmv wochenkartepaulina gerzoneveryman cinema chelmsfordstéfi celmamotumbomalpighiennehieber lindberglwrc reprausweisapp2earsketchinterpreter les revesbusfahrplan münstervolksbank st wendelintellisourcepuanani cravalhodamien thevenotpanais goutkamikoto knivesblitzrechnerobtunded definitioncefazolinemanchester airport arrivals t3babylottadöllnseeschmetterlingsblütlerchris ciaffascott zolak twitterwww majury govtheresa underberglycamobile service clienthenrikh mkhpinsentryvolksbank spelleadmiral kusnezowpolizeischüler pornofinanzamt bochum südgreta van susteren scientologyhanni münzerchiara ohovendarnall army medical centerthicciesklein's belmarapollo kino altenaengineer gobyumfragewerte afdhyak sno-parkmétaphysique defwpjhle grand vefourles tribulations d un petit zèbremotorschubkarreguillain barre syndrome flu shottaxifahrt berechnenaccuweather duluth mnkennzeichen reservieren berlinseelenfarben geburtstagangelschein nrwirrland kevelaervitalkapazitätswchs linksvogavecmoijessie misskelleyriddick überleben ist seine racheamc metreonkeesh foodsparkasse wolfratshausenlungenrissbetadine jaunesonhir 3tulus lotrekdidier benureauenergienetz mittejackie treehornzimovanemineralbäder stuttgartfördeland thermemeisterturm hofheimsargento recall 2017bakuto iron fisternie anastosspk oprdragonball super prosieben maxxhootspamerkmale einer kurzgeschichtedekalb inmate lookupralph dommermuthartère vésicale inférieurechiemsee radwegbremsweg berechnennoragami saison 2 episode 1 vostfrhe mele no lilo lyricsmichael zazounvolksbank esensachillessehnenrupturjean claude deretschleierfahndungpostpaket preisesarcastaballmulesoft ipoteflarotaskworldsia tänzerinzevia colaanuttara yogabanksouthernspielscheune unterkirnachjörg wontorragartenschaupark rietbergmarineschule mürwikusmagbacksodasonnenröschengaleria kaufhof alexanderplatzbettwanzenbissemonnaie scripturalefinanzamt wolfenbüttelwohlriechende pflanzecleocxantener südseedebeka bkkeliminatoire coupe du monde 2018 zone afriquephrenologiealgee smith wikiagent pleakleynafris kölnblausteinseemarijuana's positive health effectstiphaine auzierecortrosynandre soukhamthathareal böhlercarole radziwill net worthvorfahrtsregelnwinzermesserjessy travaglinicherubimoncredit agricole charente maritime deux sevresperly'swindelpilzmédiatrice d un segmentetud insa toulouseleclerc incarvillebanco francès netkaileigh brandtgang des postichessimon böerwltw stockbridgett casteenpalatin mainzarbeitstage 2017 niedersachsennoelene edwardssukitte ii na yo 01 vostfrartv watch franceinverssuche telefonkarpaltunnelsyndrom schieneweilandsresultat primaire socialistehirnschwellungbsi grundschutzjohn maynard balladesihk hagenvisseuse devisseuse sans filnatalie sideserferbausschlagunganthony jeselnik thoughts and prayersargent colloidal dangergänseartenfortecortinarubixs portalterrierartenpickering's ginentenmann's bakery outletpalette of king narmerpr0gramm nsfwdoppelter windsorknotenaphasie de brocagilbert rozon incroyable talentdr endrisstollwut impfstoffnerodia erythrogastersterilet hormonalryder evan russawpatientenverfügung vordruck 2016hyperthymesiarentabilitätsrechnungmarcelo bechlerleigh bonielloshendish manortodd chrisley net worthcristina greeven cuomolea dellecavesurviving escobar alias jjsconto lübeckcoco johnsen bill maherraimondo'spaytexastollmdr streikaschbacher hofgewoba bremenpotenzrechnungpaupière qui trembleastereognosiswhat does ttys meanepithelgewebenachhaltigkeitsdreiecksportklinik stuttgartynn rochester nychevrefeuille arbustifsuleiman ali nashnushelectric alina baraz lyricspeter fox stadtaffesinupret tropfenangelos bangor maineherbstscharniersentri cardfgcu women's basketballkhadijah farrakhanaccesscorrections comenergie cinetiquedominomailisigny sainte meretanzprojekt münchenpiege a frelondino babersspanischer mandelkuchensing synchronsprecher deutschspdf periodic tablezsa zsa gabor totthaikatzehoward wasdinrhum arrangé bananeglueksherdier evolutionrémy pflimliniberger tropfsteinhöhleaaren simpsontakis nitroumsatzsteuer anwendungserlassarbeitnehmerkammer bremenjisca kalvandawertstoffhof chemnitzostseeklinik kühlungsbornglace amorinofabianne theresethe sinner petra hammesfahr endingelie cestercourtney dauwalterelodie marteletknie schleimbeutelentzündungkzv berlinsigg flaschensirukumabtrousselinprocrastiner définitiongrille aggirschwannomedooniesartus comedienkatie pavlich instagram184i stgbabwasserverordnungerdnusspflanzethe axeman of new orleansfreiluftkino kreuzbergceporauf der anderen seite ist das gras viel grüner filmsrvhsvue printworkshühnersuppe klassischgertrude hawk chocolatesplaymobillandhotel königshof bonnaci lateinmaigret tend un piègesportarena stuttgarttamolitch poolbon iver setlistamedeosapostolisches glaubensbekenntnisbaobab fruchthühnervogelhalteverbotsschildfiddlers creek naplestransatplanthewayoftheninja orghelios klinik schwerinpallottinerenneigement cauteretsphotokeeper emailgeorge kosturosinfiniti q56kardinalzahlkinderwelt recklinghausenpseudogynecomastiabaumschutzverordnungkieler sprottenorhpblackalicious alphabet aerobics lyricsdoreen lioydän bettenlageroakley football visortuckerman's ravinemvv ringevb südheideweinender smileysamsic propretéd131 orglame_enc dllfabian gieferbeihilfe shmeniskusrissgroßer tümmlerjul feat kalash criminelthree rivers regattadefine ingratiatingwebcam el medanokettenregel ableitungwww driveert comthesw1tcherhida scan gallbladderlynn yaeger voguejournaliste nadia daamraul davalos aceethnozentrismuswachbataillonbike discount bonngroßer tümmlertwintec euro 4 auf euro 6perrlarby's milkshakesindustriemuseum chemnitzcj tamborninolliana birdvincent lindon compagneantones houstonwhen does fomantis evolveaamc msarcx255waba juicemastubieren gesundcusp of carabellitriberg wasserfallarbalete a poulietaubensteinhausmeisengeige nürnberganzeiger für harlingerent60angelina kirsch gewichtstiernackenkommandorealschule bad staffelsteinverkehrstote deutschland 2016rolex wanduhrmyasthenic crisismagendrehung hundamibiaseohrspeicheldrüseflomencolumbo cries wolfintrauterinpessararsconnectsmarquee cinemas wythevillesuper u pouilley les vigneslawyersgunsmoneykassler zubereiteninfaustraben trans european germany gmbhärmelloser umhangmatti schmidt schallerstockdale paradoxalphago ke jieförderschulklassenfahrtbidnappermakroangiopathiemokenstefchateau rikxvolksbank neuenkirchen vördenwetter ralswiekent martiniere duchereperforeusesébaste poissonyumika hayashigry molværscarlet badisanjappar milpitasbah mitzvahfellbacher zeitungandrea jürgens kranksmashing pumpkins landslide1040ez definitionmethode mezierescientology disconnectionjeremy guscottrunzheimerkreischer mansionortho micronorokertalsperresoleal veinschneidermansintersektionalitätcrowdstreetgiant shipwormyouppshampoing timoteiweatherscanryan gosling goldene kameracostco farnboroughmarienkrankenhaus ludwigshafenh market aulnay sous boismehlmottencceafsambazon acai packsklosterbuchbaumstachlernila ermeytuifly flugplanchronische nasennebenhöhlenentzündungwww.bayareafastrak.orgnachtsichtgerät jagdvaleria kurnushkinagene snitskyclub med cargesetumacenje snovarealschule bad staffelsteinsauce charcutierespamilton ticketsholmes place potsdamer platzhcfcdpastor jeremiah steepekunfallkasse hessenvonte sweetantiépileptiquesarasota evacuation zonesatherom bilderdinopark münchehagenpseudopod definitionboxbescanguard for androidpima county jail inmate lookupnikolaus blomedoreah game of thronescochin huhnanschnallpflichtconjunctive adverbssecurimutcinemark moosic pasigg flaschenteamseerpoptropica arabian nightsumrechnung zloty europhakomatosispascal cherkihale bopp comet cultcelebration cinema lansingtim gurnerepisches theatercinema le pian medocbreuninger erfurtanictericraul krauthausendichtefunktionjlcollinsnhpeterpopoff free wateralamo drafthouse winchesterivena hessentasha taystee jeffersonabertay oasislowes rockingham ncnierenschmerzen rechtsraif husiclieserpfadbriefporto auslandcpceaackerunkrautvbnienburgwaverly hills sanitariumalamo drafthouse cinema chandlerfutschikatogaumont beaugrenelledelimar veraindra gerdeskaliumiodidtilidin tablettentrillrblepharospasmushotels near lackland afbaltneihauser feierwehrkapelln 2017contine bébéhonigpomelowindschattenseitejane elizabeth ebsworth orielfähre rotterdam hullisle of capri boonvillepenciviresc 2017 levinabouncing bear botanicalsmadame delphine lalauriemychel thompsonsaccadic maskingbg klinik ludwigshafenmcnally sagalkellogg's boycottlaurent maistret originejeremie laheurtekulturarena jenapostino lafayettenasenwärmercinema center williamsport103rd rose bowl game january 2nicholas biwottrexburg standard journalweiberwirtschaftfatmire alushisamurai jack scaramouchesoziodemographischdirndl schleife linkscoffiestcyberplus franche comtéjeren kendallankeney middle schoolpanabasohz kennzeichenyuri lipskisefaradeegerie diorallman brothers soulshineherve ghesquièretetracoqgianna ranaudohaltbarkeit gekochte eierniko hulsizerelsa lunghini luigi krönerpflegediagnosenveitshöchheim fasching 2017tierheim rastattstillhütchensidd finchfete des vendanges montmartrebethesda krankenhaus wuppertall épopée de gilgameshebz ravensburgscaptionkori madison federlinetrysoclean comtfl fare findertracy ifeachorboot scootin boogie lyricsbürgeramt frankfurter alleecalciummangel symptomealejandra campoverdina2cr2o7andrea marcoviccila leyenda de la nahualaantwaan randle elpli inguinalkit harington taillesteven yeun net wortheishalle essen west2016 scion tc release series 10.0dunning kruger effektcotorep définitionbite d amarragewarinanco parkpresbyesophaguszemuron98.2 fahrenheit to celsiusbohm headphonesstashcatflammenzeichennele neuhaus reihenfolgeaarp crossword puzzlesralph shorteylendmarkfinancial com applycora saint avoldrebecca siemoneit barumsuite arithmético géométriqueatriumhaus münchenheavytoneshypodermis definitionflabbergasted synonymaustins olathecircleville pumpkin festivalstroud mall cinemakillens pondlouane emera jean pierre peichertder schlussmachercd kaserne cellegut wolfgangshofhamburger halligkurvenlinealncponlinewirkus twinstig notaro louis ckkidiboohenrieke fritzerholungswerkcalcification épauleandreas voßkuhlefillory and furtherbookoo bouncevr bank ehhprele du japonrappeur doumsflipperautomatwww mass lottery comifrit ffxvstethacanthusshekhan video liveglykämischer indexle phare tournefeuillediphallic dudesparkasse gf wobfremdwortteil viermouclade de moulesomelly instagramharbard vikingsbehnevispatrick kaluparezeptivnalgene splash guardmaseltovthuziosteven kynmanmt greylock hikingtchibo cafissimo entkalkendevante maysfetter arschraul mondesi jrzahnklinik bonnlaniertechfonjeptitisee schwimmbadserwaystechnokratsparda leuchtfeuerstana katićsaugwurmdebeka bausparkassepascale boistardbeamtenberufejean yves lafesstrimaran maciffüsilierenparagon odyssey 15 imax theaterbenzinpreise tschechienm&m dr philjason newsted net worthfwu meaningflorian silbereisen schwulebv ab vca iggkatie layne quackenbushjudith rosmairtmmk portalfinanzamt plauenhebephrene schizophreniekrikorian theater monroviapost online frankierungständegesellschaftlouriza troncofreilinger seejair jurrjensgametenurlaubskontor norderneyochsner wärmepumpenabrollumfangrechnermcldazkulturlotse850c zpodamons restaurantscombrotoxinfaisan vénéréurgence dermatologique parishtw aalenbetabel en inglesahorn seehotel templinnovum andernachbuzzr casinoabinote berechnenrossknecht ludwigsburghow to breed a shugabushwelk resort caboalessioskmt drake lyricscenter parc poitiermcdermontliana brackettbenzinsorteninfraserv knapsackblutreizkerprobe bahncardandy lubitzwilliam whitaker's wordspassivlegitimationgraziellasinfolanka newsluthna plocusnovaposteffilierscherehippo birdie two ewesvogelpark heiligenkirchenviactiv krankenkassemeticecaddo correctional centerteppichstripperbankschließfachpolyposis nasilynette nusbacherflirtomaticnewtonsche gesetzemarilee fiebigtragos amargos lyricsusna intranetmonte mare rengsdorflinteau betonkriebelmücke biss bilderpall mall blauaeroglisseurmenards north platte nebraskaulrike guerotsissi naissance d une impératricejaquasmega cgr villeneuve les beziersspätzlemehlcharlottenklinik stuttgartklingeltöne filmmusiknordklinikum nürnbergmonevatorisigny sainte mereannabrevetbifle bruno marsmatthew maccaullarighi bianchibrandzeichen pferddave hlubekslows bbq pontiacrysummr wonderfulsetre ensamsodastream zylinder tauschenlowes livingston txdroge krokodilsmmhsmujtahiddphilippe de dieuleveultmittagsruhe bayernpylorusstenosepaul kemsley net worthcervical radiculopathy icd 10jry praysubluxated ribkirchensteuersatzautophagiachristiane leuchtmanncrabe de cocotiertzanck smearosteitearlo loguevr genobankalisar ailabounitintenklexeverbank cd ratesphobos monolithwebmail 1and1 comlipohypertrophybredin pratopechancanoughmolkenerzeugnismoskau mulezuckermessgerätfrank elstner augemenorrhagieprämienzuschlag kfz versicherungbrohltalbahnlkq memphisjehovah rapha meaningmpemba effekthomesense framinghamcredit agricole touraine poitoukerzendochtpascal soriotbierbankgarniturhenssler tischt aufmoule marinière à la crèmefootprints flatbushgeraseneslöwenzahnhoniggänsefüßchenpathé la valettejean christophe campan photoschäl sickrony abovitzlindentheater frecheneisenhower prinzipcarly matroshuma schwabachmanobjominwebcam prat peyrotamasonkaruger p345idt oligo analyzerrené ruellokissing bug bite marktatort söhne und vätermarcy harriellmelin tregwyntchloë agnewmick knaufftaurus st12onstmettinger bankvolksbank donau neckartonneau des danaidesmike dubke white house communications directorensisaroch diagleaurelien barraurt1 nordschwabenerzählverhaltennestico'shair follicle drug test infrequent userfordney mccumber tariffwalsenburg co weatherloralee czuchnacinestar kristallpalastannie dookhanzeilgalerieicloud speicher volllnpcacystoscopy cpt coderecette palourdefeuerstättenschausachwertrichtliniehelios schwelmalyoum7sch deo favente telechargerlhermitte's signsuncadia golfudai husseinwooly boogergyrasehemmerunsullied castrationebling librarybodyvoxjean sébastien ferjoufer seriquerichard sterbansoundation studiometrobus stltaryll jacksonapparitions marialesaphte gencivegroupe sanguin owas ist pansexuellsven kuntzejohn lewis cribbs causewaytelekom mediencenterschiffbarer kanal in hamburgbrutopiawelk resort branson moyoshis wooly worldolis wilde weltstreptokokken ansteckendaligatueurfederkonstante berechnencaarudkfr codescapitol montabaurteerpapperoller alzeyhatchamolerepevax vaccineric devendorfjason's deli tulsacarsten maschmeyer vermögenlawinenlagebericht tirolksb frankenthalsternberg's triarchic theory of intelligencegroßes eszettmicah zenkofluenz spanishsegond fracturesomcoberangere kriefpantherchamäleonludiclubgdc inmate lookupfer seriquesyncbackprodooky chase new orleansvoba allgäu westneuerkerodevexierbildkhatira rafiqzadaaquarium croisicdiosmectitefranklin bällelandesamt für besoldung nrweolienne verticalecatatonieujsfroman abramowitschfallen engelsnachtecole pivautthomas daffronniemölcrowfall release dategrunderwerbsteuer baden württemberg 2017depo clinovirmainuferfestwildgatter hildesheimsinje irslingerricky anne loew beerquiche lorraine pate feuilleteevincent miclet wikipediawesley iwundukonditionalsatzramzi khirounhenning venskesoxxsbibo sesamstraßemoxhull hallneopressepalindrome exempleotrivin nasenspraydolosivecalvary church grand rapidsimethweather madisonville tnbsplinkcoracoclavicular ligamentgeant casino celleneuvevermicious knidbiggie coogi sweaterecobee3 vs ecobee4jacque mesrineweltrangliste dartgdradiorapper omelly shotmycochisetemariljedediah bila fianceamc theaters woodland hillsexpendables unité spécialechlamydien symptome mannerdkabel 5x1 5herzstechenjagdzeiten bayernkirby heybornegms handewittalyoum7ingo insterburgmetropcs byodrayk andersnev schulman net worthhurtigruten fahrplankleefstra syndromenextbook ares 8atelera rollturn2usumschuldungskreditgamatatsudieselpreis österreichbricktops atlantaaccn channelrotella t6 5w40blindbackenbärenartenktufsdlasd inmate visitohio turnpike tollsmarc edouard nabeollocardmilinfouscdenganesh temple flushingsayeed shahidisnapchat sanduhrtcc campusesroseola toddlerpatrick préjeankahnbeinbruchzusammengesetzter dreisatzwww gpam frkaiserpassage wormslotemax eye dropspreston palmeiroklimatabelle kubavue croydon grantsbacilles de doderleingenos cheesesteakmeechum house of cards311b bgbus craftmaster water heatermonschischicharlestowne mallcarrs wasillaoedeme papillairepat obriens new orleansspuckpalmethega hildesheimtroegs nugget nectarcolcrys 0.6 mgboogie tillmonlandesamt für finanzen würzburgc4yourself loginshilo inn newport oregonweather 98225mcdltfalminadynel lanesowiportmike mayock mock draftgina shkedasynthula warframenaturwissenschaft kreuzworträtselrobber barons or captains of industryhymne ecossaiscvo vertretungsplandeschawüpogey baitsoundation studiodomenicoslovescout24 kontakttchoin kaarisdiba tagesgeldakanthosebökelbergrilotselgros braunschweigechinodermebilanzen einsehengelsosomo's pizzaschloss blutenburgroxtrakel tec sub 2000 gen 2rectivrobin christensen roussimofftrollsticesecma f16nebiloxaxereal promegan fliehraltmark zeitung stendalaes maintalprg greizvoba bruhrainfreies wort bad salzungenxfinity streampixparole mamacita ninhostachus passagenvimovo 500 20mgscherbengerichtrafael neugartpacific surfliner stopsderielle bernardsofiane mon ptit loupbachelorette 2017 wer ist rausgenommutationgenregulation bei eukaryotenkonstanz seenachtsfestcromalinohg monheimtafelspitz mit meerrettichsoßesebonack golf clubhenny reentsritter sport waldenbucheisbrecher sturmfahrtperipheres nervensystemsathamanam bhavathiemagine theater rochestermanchester arndale opening timesalexandros pinneberglignes seyeshometownstationsفتشوبcallawassie islandausteritätare chiggers contagiousabeille charpentièreseahawks fake puntzamdorfluzides träumenspielstadt wangerlandwellenbad bad zwischenahnursula karusseitrumpsteak zubereitensuperior canal dehiscencetonneau des danaidesspargelhof klaistowerste kanalschwimmerinnestor the long eared christmas donkeyalico wacoheckenbraunellesara reeveleyadverbialsätzeanne aymone giscard d estaingikk paderbornjollibee jacksonville flashley leisingersmuin balletpiafabecbbs 1 northeimstielwarzen selbst entfernentomi lahren wikigetrennt und zusammenschreibungleyna nguyenoxenfree endingslandratsamt ffbgreat meadow correctional facilityharlekinweidefunkalphabetoak marr rec centerzylindervolumenpdf24 chipsparkasse bersenbrückrockstore montpellierlefa visionnaireflacc pain scaletamberla perrysunderland illuminationsmikie sherrillbuckley's cough syrupschmuckmuseum pforzheimschamlippen verkleinernbilirubinuriamarion marechal sofianeepitrochlear nodesnikolai gorokhovkurzhaardackelsächliches substantivuwbccombat quarteronlisabeth shatnerneopresseweizentortillastephanie cozart burtonraiffeisenbank schwandorfspicetvstoreopen office seitenzahlen ab seite 3kibbitzaulendorf thermechesterkäsetelepoint oldenburgfructoseintoleranz tabellehallermann streiff syndromeanticorps anti hbssurkhab birdmometasonfuroatinzuchttvwerdnig hoffmanoldchellaerdwespenbmvr nicesiohvaughn funches agevodafone guthaben abfragenraiffeisenbank regenstaufdülmen vermisster arztbrooke ligertwoodherthaseenicolas dhuicqecampus bonnscaphismgvsu bookstorevolksbank kinzigtaldoes aldi take ebtneuenhainer seechilantroarformoterolviagogo kontaktelitch gardens ticketsgaumont beaugrenelledoloposterinebananenweizenvapiano nycpcl5 molecular geometrynorinco mak 90schwedentablettenboundary mill colnebitumenanstrichelle king exs and ohsdeces henri emmanuelliimanol landetachuck mawhinneycutco knives reviewsgunnison rtakreuzfahrtschiffe warnemündeorthogonale matrixwtamu buff portalstandesamt altonazylindervolumenhipposandalesnombrilisteischtar torporotonsteinebatonnierasa soltan rahmatihyoscyamine 0.125 mgtalgpickelenchroma colorblind glassesbfd 2017 lineupolekranonfrakturanabiobriefporto auslandasm3 navydwd regenradarangela mcanultybombe gbu 43lebauer parkmanau la tribu de danatregaye fraserreglage derailleur arrieredarkfall rise of agoneisenreiche lebensmittelpombärenmotel 6 mammoth lakestuhsd orgcourage fuyonshanseboot 2017dysgenicokely dokelysocieter generalla fistinierekritischer rationalismusprotyswcsh6 weatherreese's puffs rapkaaris tchoin parolekutamibergmannstrost hallenilusi nissankadas unsichtbare visierinfoscore forderungsmanagementmonadnock community hospitalauziere andre louisbegich middle schoolischämischkartoffelschälmaschinerecette soccaпьфolympus las colinasgriechische götter stammbaumtest de grifforlisa duruptbahadouriannatasha stoynoffsistine sabella jameslycée louis lachenalallahu akbar übersetzungsista souljahmarc ladreit de lacharrièredealerpathneostigminelisabeth anne carellhochrechnung niederlandemolly qerim hotconnect kernhigh orgtvidsslivovicjalynne dantzscherrmcadngcuamöbeumreifungsgerätdoreen dowdalljamar jakesweihnachtspräsentebingo gubelmannfumadermtengxun tvnetblazrcinépolis polk county imaxsuzie crabgrassvogelsburg volkachtori jankoskaflughafen nürnberg abflugwatterottdornröschen syndromalex woytkiwopen sankoréexplorado duisburgbattenberg kuchenpensees by caromutterschutzgeldnicky d's coney islandalan wilziglösung zauberwürfelerafpdetour mortelmilon de crotonebakemonogatari 01 vostfrgallensteine auflösenlymphknoten leistekaynette gerngeneral bigearddimethylmercurylampistejaxon wyatt cutlerthisisexeteroperation tempererpolenmarkt swinemündesultanolkévin monnet paquetautohof a7sydel curry agevonovia bremenwdr2 verkehrintegon national insurancediiodemicki veltonweihnachtssockenregime naturhousewww cabanacares comgyalchester drake lyricssherin mathews cause of deathserafinosfotofix berlinmaester luwinairbus safran launchersstatewidelistharzer verkehrsbetriebekartbahn bispingenkrisenvorsorgelistepiemontaisedys prefixhandinhand2017bierbraukursbundesurlaubsgesetz 2017jbs pinnebergthe grand tree osrsmichael mosbergskyzophréniebrief richtig adressierencuirassé potemkinehidrocystoma6lack prblms lyricsstig abellstarbucks doubleshot espresso caffeinecarmike rewardsboxenstop tübingenlegoland grapevine txculvers floridacervicarthrosealexander pichushkinnmlotterydampferfahrt dresdenazgfd portalrob refsnyderdegressive abschreibungschilddrüsenknotenkcumbpiscine butte aux cailleswasserkissenconmebol world cup qualifying standingslinker nebenfluss der donauständegesellschaftlws ostercappelnkevin pannewitzmediatheque selestatkayley gablewetterradar leipzighypercapniestammzellspendedecathlon bessoncourthock a loogiegtalogo comspeedport 921vconcert les vieilles canaillesbellavitano cheesetibarg centermedialexpatrick préjeanyahooliganszwinker smileytischtennis weltranglisterevellings definitionraiba rupertiwinkelkogt obituariestrouspinettewhat does wagwan meanneuralrohrdefektfresiensteueridentifikationsnummer wosoazig quemenerteresa weißbachboot der malaienbinome de newtonmimi mathy morteblutgruppenvererbungsauerstoffsättigung messengruppenpuzzlemaitre gims sapé comme jamaisrubaliseschilddrüsenentzündungkawela baymatthieu croissandeauherzsportgruppepropicumlumahai beachcorframsschillerlockeasselineau sondageregine deforgesitalienisches konsulat kölnmédulloblastomeshifman mattresswatco danish oiljennifer stano divorcegcrtamacron gallet en couplepresitrackmetaparadigm of nursingmlmv2ll aamtrak northeast regional stopsjochbeinbruchphossy jawmalaysia pargo kidsderek delgaudiosparkasse schongaubadlantic ahrensburgsimilau lyricshirnaneurysmachnopsbruce lee todesursachepappys smokehousechisos mountain lodgeleser trelatfltplanwahlomat nrw wahl 2017ihs enerdeqkqrczwerchfellherniewählscheibentelefonjüdische schläfenlockencanalith repositioning maneuversvalentinos buffetbeasto blancogapdscinavia message code 3letanias del santo rosarioautohaus thiemeskalpierendetnews lionshowies hockey tapegopher winnie the poohwww defensetravel dod mil passportcourage fuyonswesthaven at viningsparadies lagardereglycolaxremy ma plata o plomoplanche de ouijadavid grutmanharkins theater okcedmodo hacktandridge leaguegesamtschule duisburg südla grande muraille streaming vf hdwetransfer gratuitjul mon tiek ti amocyclassics 2017 streckeassaad bouablotlinxschultornisterdmacc edudifferineflessabankbgovschützenfest biberachmirri maz duurmadisyn shipman agenovaminsulfon lichtenstein 500mgapollonia von wiedebach schulehyperthyroïdie symptomestdcj employmentzacahuilmirjam puchnerchaminadourthe trails at wolf pen creekandrea ballschuh jem atailändervorwahl österreichinvilidmon ptit loup sofianerosinenstutenurkontinentdittsche schildkrötekingsport times news e editioncanthal tiltmanti pageanttillandsien kaufenbahngeschwindigkeitzwift workoutsvogaleneaquagenic urticarialikörsortetrotzkismusfatih cevikkolluschwarzenbachtalsperreksk waiblingenanévrisme aorte abdominalemorbus pompegunnar heinsohngeorgia tech omscsdennitclaude hagègeextranet ynovlebensmittelunverträglichkeit testfeatherless owlmvg netzplanteletubbies skippinglodash docshessesche normalformaircaraibeatypische lungenentzündungkleinmarkthalledonshea hopkins agecolonial beach dragwaypaycomonline comcongoïdemettis metzmoodle 2 uni dueegyptian ratscrewmarly gomont filment cransachoroscope elizabeth teissiercorneal tattooingbeck's triaduccelloshofer filmtageufa filmpassage osnabrückaok familienversicherungjulia samoilowalahmer eselvoba glmgymnasiallehrer gehaltwww goodmanmfg comsepura share pricekino weisshausromy weltmanstreets of tanasbournemister dardygms mavsmanoir hoveylac de matemalegehaltstabelle tvödralph dommermuthmarokko auswärtiges amtjetstream federal credit unionequinox chestnut hillroscoes anaheimg20 hamburg sicherheitszonedobutrexmeningeosis carcinomatosabinnys chicagopinçon charlotjqh arenat411 ferméfonzy streamingutrgv mapmaladie parodontalephil's bbq santeehaarbalgmilbenkseniya beryazinavr bank landsbergwaschsodamachinery's handbook pdfneurinomwhat is a snozzberryautokorrelationfort bliss pxein ausgekochtes schlitzohrmitternachtsformelstenose du pylorerhododendronpark bremenosteophytosischibro proscargattin des ägirtaubenartensevins wonderlandbasisbibeluwajimaya bellevuepombärentariff of abominationstagesticket vrrdoriis portalbouleau pleureur2a10bc fire extinguisherbagnol sur cezechichagof island alaskaaaren simpsonhirekeepkris tanto parontoaiyana stanley joneslotojatechsoup loginpumpkin chunkin 2017chartroose caboosecancel justfabfox berkshire wyomissing paladd drummond brother diedrobotrippingzkm filmpalastard mediathek charitedachser trackingasterix bei den olympischen spielennasdaq ttwomount wataticcampus virtuel kedgebrompheniramine pseudoephedrine dm syrup higheye stye contagiousdirectvelo resultatnspe code of ethicschiemsee schifffahrtpudibonderiehontoon islandholzdeppeaudie murphy biostricklands ice creamlogic africaryanquarterworlda13 besoldungboxnation schedulearnaud dassierubiquitätettelsbergkekswichsenwiesenrautemelanie chartoffthomas häßler angela hasslerkussmaul respirationsdr michael salzhauerscabioralpnc popmoneythylakoid definitionheidepark soltau übernachtungfack ju göhte 3 kinostartnakatomi plaza 1988ocn lewis structureattentat cambrilsciclavia 2017caitlin's wayschießerei marburgle petit dinosaure et la vallée des merveillesübermäßig überzogensolveig anspachwm fahrzeugteilesommeranfang 2017 kalendarischtruffaut carquefouswartswood state parkcamp manitowishchylomikronentorhaus möhneseevasopressinewendy's homestyle chicken sandwichmein eprimodoverfcuspinalstenosebloglaureltolpuddle martyrsabdelghani merahheizöl tecsonfilzputzeteulexxl mann mobiliaboccia kugelnmee kroberweitertes polizeiliches führungszeugnissarain boylanralph sarchiesaddle thrombusnew caney isd jobsheetch conducteurseralagoanzeichen schilddrüsenunterfunktiongawsworth hallcinéma pathé beaugrenellela bourbansaisjohn engeman theaterarkadiy abramovichkinderhospital osnabrückmira ricardeluta kargeltriopikeurfrischeparadies stuttgartzyanidmuleshoe tx weathermarburg ärzte erschossenwodurch erhöht sich der kraftstoffverbrauch ihres pkwentführung landshutickey shufflewhag tvamoxicilline anginefirstbankprcolombey les deux eglises tombe de gaullethinkorswim paper moneylindauer hüttelohnsteuerklasse 6konzentrationstestdie götter müssen verrückt seinprestoexpertsiowa lottery pick 3splatoon 2 global testfirerougeur sur le glandcatholics vs convicts t shirthagen von tronjelewy body demenzrügenparkchat mencouneleathernecks mckhs dortmundrubrospinal tractregal pioneer place stadium 6micmathsgrundwasserpumpedkb geldautomatenaccidentogènesilo saarbrückenkassler im blätterteigrhonda kubiakraststätten a8mulignankathryn bolkovacclaudia lennearjustine ruszczykrehasport nrwcinema ugc rosnycristina greeven cuomospannenlanger hanseldisruptif définitionarmans geheimniskomedonenheberelbrouzgtpaladdison russell melisa reidyhvv fahrkartenbeamtenbeleidigungtonopah nv hotelsanacronismfortius clinictum e yummiesannie dookhanrecette sauce bearnaisehippogriffebpalcsmartrip cardagatha christie dix petit négresweeride co piloteccie denverdakstats naia baseballnever stop safetysuit lyricsmarten lacinychlorate de soudetheatre de la michodierefreibergseedelzepichjoco aimsgarett bolles storynorovirus meldepflichtkopfmassagegerätspielscheune burhavemeteo hambourgreederei hiddenseecarvins covelagerungsschwindeladnexeverkehrspsychologeotto duborggh comings and goingssapphire masdwitzelsuchtnuidis vulkomshp arrestwasserdostplakosthatskannadanasenmuschelhyperplasiefiedler's contingency modelwie lange überlebt spermabloomingdales old orchardplésiosaurewie isst man kakinervöse republikhof's hutgidafphantasialand wintertraumhöhensonnecayla puppestefanie kloß silbermond schwangermangloutoninterimsprothesekindergeldauszahlung 2016milo yiannopoulos csuforbenineprincess ahmanetcorpuncattle decaph&p medical abbreviationdc2togleroy merlin chateaurouxtobuscus adventures wizard gamebois de paioliveriesenrattewilliam leymergie salairetammi menendez daughterholzkäferaccuweather wilmington ncahmosulf birnezwergfellbruchpiquete de chinchela valse lente des tortuesfordyce drüsenserbu super shortyxleticstompkins county spcaverkehrsmeldungen a9samir al hajibconocer preteritetrowalisierenturboriderauktorialer erzählerbaraque a fritegeorgianne walkennina ansaroffradioaktives elementspotlight nickelodeon schauspielerunfall a9 geisterfahrerfaltentintlingektoplasmacalifornia's 48th congressional districtplatzhirsch bremenbuncombe gismenorrhagiefrank meeinkrokudenashi majutsu koushi to akashic records 12 vostfrchristophsbad göppingennadir dendounefließdiagrammpreußenpark berlinascabioldellin betances heightnoah centineo ageaya nakamura oumou sangareliability lorde chordsspurpunkteguido kanztranskriptionsfaktorentara gilesbiepedro sevceccerteuropelums pond state parksymptome hörsturzinglewood park cemeteryrsi harmonie mutuellecinemark moosickennzeichen mykmyxer ringtonesebstorfer weltkartepredecessor antonymjoint compound vs spackleorterer getränkemarktgeorgismwww nylottery govmöbel hardeck bramschevorwahl 0225moritz zielkeles émotifs anonymesdominique caprarowodurch lässt sich kraftstoff einsparenmansplaining examplessolawibrandlbrackekrumpesjessi zazutobinator twitterzzyzx roadmalwarebytes chameleondeutscher inkasso diensttfl gov uk redroutespuretalkmarc rissmannffhb mobilegymkatabrian firkusatlatl definitionweather holderness nhtuhh mensawalmart palmhurstkvg kielschediaphiliabilly bibbitpzn wieslochhypochromiehegau gymnasiumpavloviennorflex 100mgchantelivredelorenzo's robbinsvillemarther luther kingdoug tennapelelias toufexisusna intranetsibyllenbaditslearning web collegebridgecrest numbertierchenweltpartikularismusfetes des lumieres lyonlumbalbereichmartha plimpton gooniescalu kosmetikcreedmoor psychiatric centerglücksbärchenholger waldenbergergameworks schaumburggermany's next topmodel luisa hartemathrombektomieag13 battery equivalentcrenarchaeotakurzer sinnspruchmecklenburger seenrundetang freres lognessporting life vidiprintergeostorm rotten tomatoeslbi fishing reportkokerei hansaia511aselletim bendzko keine maschinehistiocytofibromesuptrassurkhab birdkniearthroskopieunu elektrorollerschauburg vechtarheinwiesenlagercicret armband6annonce mulhousedocteur mabouldagwoods menuschweinerassenlake chesdinpipex webmailrickshank redemptiontunneleffektstadt in mittelitaliensnapping scapula syndromeschilddrüse vergrößerttruddi chasetrevor matichtourbe blondetoilettenbeckenxxl lutz braunschweigbalver höhlelebensweltorientierungaboreakukident haftpulverdaily oklahoman obituariesbraums wichita ksmvv tageskarteinsertionstendopathiegenerativity vs stagnationboulderwelt regensburgmarie denigot agejochen bendelchoux de bruxellel imaginarium du docteur parnassuspousse rapieregrüneburgparkhyazintharaggt berechnensnuipp 92letters from rifkapeoplexpresschlorprothixenshōgun novelknieschmerzen innenseitewww myfox8 comwebmail versatelfulminate definitionoceadetechshop chandlerhafenstadt auf kretafutaba confidantjoel olsteen net worthpatrizia aktiemvtimeswhas 11 weathertimestation loginvictoria climbiekindermuseum münchenroutenplaner michelin kostenloscarrelet poissonsportbad an der elsternabeel qureshi funeraldhlpp vaccineualbany mailülzengezeitenland borkummetrolink stltimetacnyssen francoiserauchensteiner landshutmareike arningmöbiusschalcharlotte gacciowiewörtertelefonnummer zurückverfolgenporto standardbriefschwarze sapotemomentversagenhblr schedulevolbeat heaven nor hellhormone anti mulleriennejarry humoristekhlav kalashyamhill county inmate rosterpalina rojinski freund joachimhakeem oluseyicomensuracamp widjiwagandeltadentalmihopcat grand rapidsglucksmann raphaëlwebprotokollvertretungsplan ksfgiz eschbornbachelorette jessica paszkavan saun county parkpralus lyonfickschnitzelebey's landingjan philipp zymnydiablo 3 necromancerabzüge steuerklasse 1darren tulettburgerville menubleiakkumulatorsueño de una tarde dominical en la alameda centralselketalbahnplanete insa lyonvinzenzkrankenhausalamo drafthouse winchestert2c itinérairehypermnésievol au dessus d un nid de coucou streamingzdf mediathek trappedgut heimendahlnationwide arena seating chartmywaldenvalentina lima jarićmyolysisoleptrogaumont carre senartabhängige persönlichkeitsstörungkolibakteriensc6 ratingsilham vuilloudobstgarten habamike horn matt pokorasauerlandsternanemone giscard d estaingyouri kalengaaachener tierparkriverpoint theateritineraire gagnantporschla colemananika poitiercsun oviattcegid lifeleistenherniefrüchte mit kernen oder steinenhcplctexel fährechads2vasc calculatormehringhoftheateramibiaseimguicineworld dettelbachtulus lotrekestevanicoelektrische kinderzahnbürsteeinheitsvektorensba lyonoddschecker general electionjacquouille la fripouillefred dinenagecohesiovpv versicherungagt 2017 finalistssteadfast synonymstephanie amarellur krostitzerautohaus meyer sickteffboxejogi löw schwulwktv news channel 2pönalelagerist gehaltsam bradford rotoworldbupapemma drogunovawww engradepro comheimat krankenkasse bielefeldsehnenscheidenentzündung arm1800junkcenter parcs hauts de bruyèresmarlene kamakawiwoʻolecalorie potimarronferia metallicsspboestadtwerke annabergwario's woodsalexithymietradesmen credit unionréplétionlaitue vireusekreuzbissruby's inn bryce canyonsyanie dalmatdahlmann münsterbumbleberry piehorner's syndrome dogent watteaumegaziplineolympiastadt 2004expeditersonlinetake me out kandidatinnenumrechnung rmb euroxinema usschoology san juankoebner phenomenonjoe jureviciussupercalifragilisticexpialidocious backwards meaningcenit agmain kinzig klinikencamorbihanbbc weather colchesterpapachinosauliʻi cravalhobayrischer wurstsalatchuys austinverbundstudiumlieschgrasfuelman locationsvectren phone numbermagiquest pigeon forgekamaleon masscheitelwinkelperd hapleywolverine weg des kriegersreallonwebmail infomaniakripleys baltimoreshalah patejames kirchickmarderartkiller croc suicidé squadrekonvaleszentsparkasse co lifmarbeck weihnachtsmarktkbtx radarbadr hari vs rico verhoevenepic verborgenes königreichark kaprosuchusgroßcousinzegutfußspurbl2 shift codesgendriftumrechner gewicht187 handzeichenspeiseröhrenentzündungtierheim egelsbachdoliprane suppositoirealimentärgeorgenhofarchitektenkammer bayernechecsemailexodia le mauditmshta exemeltem conantpaulus mankercuisson rosbeefvaccin pneumocoquebombardier hennigsdorflieblingslied shindyablation thyroideroozengaardespk mündenmeander synonymlefax babyhussein khavarichalino sanchez deathleroy merlin merlimontdacia sandero stepway celebrationtschernobyl sarkophagboyars definitionherr von bödefeldwipprollerbifokalbrilleboles de picolatsoapzonefalsches rinderfiletoy gevaltschulte schapenwgv kfz versicherungepaulette sharkenchondromewegmans dewittauchan laxoulängster strom europaselly kedwardpaul vermusechixtape 4waschnüssekymberly kalilfaber renten lottohannah tallierekarl bonhoeffer nervenklinikfähre glückstadt wischhafenzopiclon 7 5dicotylédonerootologygederner seemetra kenoshayiynovajhmi shuttlevivian jovannilanxess arena parkenvereinigte sparkassen weilheimecpi student portalmacys northridgetaichin preyorplodni daniphoque baie de sommezenna planomp242ll amedipole cabestanyabgrenzungsrechnungeuro car parts wembleyschuhgrößen umrechnenparentsdanslesparagesgoogle bilder rückwärtssuchechat mencounepräsidialsystem türkeimorbus behcetbettys diagnose staffel 4grippesymptomewelcome to mooseportgaumont les fauvettesjill sawardkundschafter des friedens streambofimaxschloss wilkinghegenearbymales comdillards macon gaswm magdeburgpassatkreislaufprimanti brothers lancaster